تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَإِلَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَکُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّما أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللَّهِ وَ أَنْ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ «14»
فَإِلَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَکُمْ: پس اگر اجابت نکردند اين کفّار شما مؤمنان را به اتيان ده سوره مثل قرآن براى معارضه. يا خطاب به پيغمبر و ضمير جمع براى تفخيم شأن آن حضرت است. يعنى: اگر اجابت ننمودند تحدّى تو را به قرآن به آوردن ده سوره مثل آن. يا خطاب به مشرکين است، يعنى: پس اگر اجابت نکردند شما را کسانى که به مساعدت و معاونت طلب نموديد، مهيا نساختند براى شما معارضه را، هر آينه البته اقامه حجت بر شما شده و اعجاز قرآن ظاهر
جلد 6 - صفحه 36
آمده. «1» فَاعْلَمُوا أَنَّما أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللَّهِ: پس بدانيد جز اين نيست که نازل شده قرآن به علم خاصّه الهى و کسى ديگر بر آن قادر نيست. يا بدانيد که خداى تعالى عالم است به قرآن، و آگاه شويد که قرآن حق است و منزل از جانب او.
يا بدانيد قرآن به علم ازلى الهى تأليف يافته در اعلى درجه، و احدى قادر بر معارضه آن نخواهد بود. و آن علم به مصالح و حکم بندگان است در معاش و معاد تا انقراض عالم دنيا. بنابراين ثابت باشيد بر علم و يقين به شأن قرآن. وَ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ: و استقامت ورزيد در توحيد، به اين که نيست در عالم وجود خدائى مستحق پرستش و ستايش مگر ذات اقدس الهى که عالم است به آنچه غير او نداند و قادر است به آنچه غير او نتواند. فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ: پس آيا هستيد شما ثابت بر اسلام؟ (ممکن است استفهام به داعى امر باشد) يعنى ثابت باشيد بر اسلام، چون اعجاز قرآن نزد شما محقق و مسلم آمد.
تنبيه: آيه شريفه دليل واضحى است بر اعجاز قرآن. زيرا چون ثابت شد که حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله بعد از سبّ الهه آنان و ايعاد به کشتن و اسيرى در مقام تحدّى برآمد؛ و به تواتر مسلّم است که ايشان حريص‌ترين مردم بودند در ابطال امر قرآن به حدى که بذل مال و جان نمودند، و اگر به اتيان سوره‌اى مثل قرآن قادر بودند، هرآينه عدول به حرب و قتل و امور شاقه نمى‌کردند؛ و اين اقوى دليلى است بر عجز ايشان. چه با قدرت بر معارضه به چنين امر آسانى اقدام مى‌نمودند.
تبصره: قوله: «فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ» نوعى است از تهديد نسبت به مسلمانان بدين تقرير که وقتى مبين شد براى شما صدق قول حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و زياد گرديد بصيرت و اطمينان و طمأنينه، هرآينه واجب شد بر شما زيادتى در اخلاص و طاعت و تسليم امر سبحانى. از کلام بزرگان است: خوشا به حال کسى که عبادت خداى را نمايد و غير را منظور ندارد به سبب آنچه بيند از زخارف دنيا و مشتهيات آن. و فراموش نکند ذکر الهى را به قلب و لسان به
«1» تفسير مجمع ج 5 ص 147.
جلد 6 - صفحه 37
سبب آنچه بشنود از صداى ملاهى و لذات دنيا و شبهات مضله و آراء فاسده. و محزون نشود به آنچه عطا شده به غير، از اسباب زندگانى.