تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَياتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِينَ «13»
أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ: بلکه مى‌گويند کافران که محمد صلّى اللّه عليه و آله بافته
«1» تفسير عياشى ج 2 ص 141.
جلد 6 - صفحه 34
و افترا نموده، آنچه را که گويد به من وحى شده يعنى قرآن را از پيش خود ساخته. «1» حق تعالى براى الزام آنان در جواب فرمايد: قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَياتٍ: بگو: پس بياوريد ده سوره‌اى مثل قرآن در فصاحت و بلاغت و حسن نظم در حالتى که بافته و ساخته شما باشد. حاصل آنکه زعم شما آن است که قرآن را نزد خود مى‌توان بافت؛ شما که در فصاحت مهارت کامل داريد، انشا کنيد کلامى مثل قرآن. وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ: و بخوانيد براى معاونت و مساعدت بر معارضه هر که را قدرت داريد. از غير خداى تعالى، تا به هيئت اجتماعيه در مقام معارضه برآئيد. إِنْ کُنْتُمْ صادِقِينَ: اگر هستيد راستگويان در ادعا که قرآن مفترى و مختلق است.
برهان: بر صاحبان دانش از طرز کلام، و ارباب بينش از خواص و عوام، ظاهر و هويدا است که سبک آيات معجز نظام خالق الانام معلوم است که قائل آن کمال اعتماد و نهايت وثوق را به آن داشته و شواهد اعجاز از انجام و آغاز آن به وجوه متعدده گواهى باشد اما:
1- در مقام تحدّى به يک آيه اکتفا نفرمود که مبادا در جنب آيات کثيره مستهلک و به نظر نيايد.
2- آنکه همه را در يک سوره و يک جا جمع ننموده بلکه در مواضع عديده به اقسام مختلفه ذکر فرموده تا خواننده هميشه متذکر و فراموش نکند.
3- آنکه در تحدّيات آيات متشابهه و کلمات مجمله قرار نداد بلکه تمامى صريح الدلاله‌اند بر اصل مدعا.
4- آنکه امر نفرمود قرآن را در صندوق نهند و آن را به همه کس ندهند، مانند يهود و نصارا که کتب اصلى را مخفى دارند.
5- آنکه عجز خلق را اختصاص به زمانى دون زمانى نداد بلکه به لفظى که دلالت بر تأييد دارد، نفى تمکن و اقتدار از اتيان به مثل آن را نمود و صريحا به نداى بلند در جامعه عالم اعلام فرمود که تا روز قيامت اگر تمام جن و انس جمع
«1» تفسير مجمع البيان ج 5 ص 147.
جلد 6 - صفحه 35
شوند براى آوردن يک سوره مثل قرآن، هر آينه عاجز باشند؛ با آنکه عجز در زمان ادعا اثبات مدعا را مى‌نمود.
6- آنکه عجز را تخصيص به تمام قرآن نداد، بلکه اتيان به ده سوره سهل است به يک سوره هم اکتفا نمود. بديهى است اتيان به تمام قرآن اشکل از اتيان يک سوره باشد. انتقال از اشکل به اسهل را جهتى بجز اطمينان به عدم تمکن هيچ نيست.
7- آنکه سوره را تخصيص نداد به سوره‌هاى مشتمله بر آياتى که فصحا اعتراف به عجز و آن را در اعلى درجه فصاحت و بلاغت دانستند. بلکه فرمود:
همه آن کلام خدا باشد هر سوره مى‌خواهيد مثل آن را بياوريد.
8- آنکه اذن عام داد در مساعدت و معاضدت بر معارضه به هر که مى‌خواهيد و هر چه توانيد. پس وقتى ظاهر شد عجز شما در حال انفراد و اجتماع هر آينه اعجاز قرآن مسلم و نبوت آورنده آن محقق شود.