اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ فَمَن کان‌َ عَلي بَيِّنَةٍ مِن رَبِّه‌ِ وَ يَتلُوه‌ُ شاهِدٌ مِنه‌ُ وَ مِن قَبلِه‌ِ کِتاب‌ُ مُوسي إِماماً وَ رَحمَةً أُولئِک‌َ يُؤمِنُون‌َ بِه‌ِ وَ مَن يَکفُر بِه‌ِ مِن‌َ الأَحزاب‌ِ فَالنّارُ مَوعِدُه‌ُ فَلا تَک‌ُ فِي مِريَةٍ مِنه‌ُ إِنَّه‌ُ الحَق‌ُّ مِن رَبِّک‌َ وَ لکِن‌َّ أَکثَرَ النّاس‌ِ لا يُؤمِنُون‌َ «17»
آيا پس کسي که بوده باشد از روي بيّنه و دليل از جانب پروردگار خود و تلو او و در اثر او شاهدي باشد از خود او و از قبل او کتاب موسي تورات در حالي که امام و رحمت باشد اينها ايمان باو ميآورند و کساني که کافر شدند از طوائف و احزاب باو پس آتش وعدگاه آنها است پس نباش در ريب و شک از او محققا او حق است از پروردگار تو و لکن اکثر ناس ايمان نميآورند.
أَ فَمَن کان‌َ عَلي بَيِّنَةٍ مِن رَبِّه‌ِ من موصوله مراد حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است و جواب اينکه جمله محذوف است يعني مثل کسيست که بدون بيّنة دعوي کند و مراد از بيّنة قرآن مجيد است که دلالت او و معجزه بودنش واضح و روشن است و ميتوان گفت تفسير در اخبار از باب فرد اجلي است و بيّنة براي حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم جميع معجزات و اخلاق حميده او و احکام و دستورات متقنه او و اخبار از گذشته و آينده و نصرت خداوند او را در مقابل دشمنهاي کثير تمام بيّنه و دليل است بر صدق دعواي او.
وَ يَتلُوه‌ُ شاهِدٌ مِنه‌ُ اخبار بسيار در اغلب کتب از ائمه طاهرين (ع) و از طرق مخالفين که در برهان نقل کرده که مراد از شاهد امير المؤمنين عليه السّلام است که اوّل مؤمنين بخدا است و رسول و آيات بسيار در شأن او نازل شده مثل آيه انفسنا در مباهله، آيه رکوع، آيه عِندَه‌ُ عِلم‌ُ الکِتاب‌ِ، آيه بَلِّغ ما أُنزِل‌َ إِلَيک‌َ، آيه اليَوم‌َ أَکمَلت‌ُ لَکُم دِينَکُم، آيه کُل‌َّ شَي‌ءٍ أَحصَيناه‌ُ فِي إِمام‌ٍ مُبِين‌ٍ، آيه کُونُوا
جلد 11 - صفحه 25
مَع‌َ الصّادِقِين‌َ آيه تطهير و بسيار آيات ديگر مخصوص بقرينه منه که بمنزله نفس نفيس پيغمبر است و برادر و پسر عم و داماد او است و نسل پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم تا دامنه قيامت از او بوجود آمده و وصي و خليفه او است داراي ولايت کليه الهيه و غير اينها که اگر پيغمبر [ص] هيچ معجزه و دليلي نداشت فقط شهادت علي عليه السّلام لمکان عصمت و طهارتش کافي بود بر اثبات نبوت او.
وَ مِن قَبلِه‌ِ کِتاب‌ُ مُوسي که در تورات بشارتهاي زيادي در آمدن پيغمبر داده که يک قسمت آنها را ما در مجلد اول کلم الطيب نقل کرده‌ايم، و اينکه جمله عطف بيتلوه است، پس معني اينکه ميشود کان علي بيّنة من ربه و من قبله کتاب موسي که اينکه هم يک دليل است بر صدق او.
إِماماً وَ رَحمَةً حال است از براي أ فمن کان يعني پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم پيشوا و مقتدا است که بايد جن و انس متابعت او را کنند، و رحمت است بدليل قوله تعالي وَ ما أَرسَلناک‌َ إِلّا رَحمَةً لِلعالَمِين‌َ أُولئِک‌َ کساني که از روي بينه و شهادت شاهد و اخبار تورات يُؤمِنُون‌َ بِه‌ِ مرجع ضمير قرآن است بدليل جمله بعد و بعضي گفتند پيغمبر است.
وَ مَن يَکفُر بِه‌ِ مِن‌َ الأَحزاب‌ِ چه مشرک باشد يا يهودي يا نصراني يا مجوسي يا صابئي با طبيعي فَالنّارُ مَوعِدُه‌ُ وعده گاه که خداوند وعده داده آتش است.
فَلا تَک‌ُ فِي مِريَةٍ مِنه‌ُ خطاب ممکن است بکسي باشد که با اينکه بيّنه و اينکه شاهد و اخبار موسي باز شبهه کند ميفرمايد جاي شبهه نيست، و اگر گفتيم خطاب بپيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است از باب ايّاک اعني و اسمعي يا جارة است إِنَّه‌ُ الحَق‌ُّ مِن رَبِّک‌َ قرآن حق است از جانب پروردگار تو نازل شده، يا پيغمبر حق است از طرف پروردگار تو ارسال شده وَ لکِن‌َّ أَکثَرَ النّاس‌ِ با اينکه بينه و شاهد و اخبار انبياء سلف مع ذلک لا يُؤمِنُون‌َ.
26