اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أُولئِک‌َ الَّذِين‌َ لَيس‌َ لَهُم فِي الآخِرَةِ إِلاَّ النّارُ وَ حَبِطَ ما صَنَعُوا فِيها وَ باطِل‌ٌ ما کانُوا يَعمَلُون‌َ «16»
اينها کساني هستند که نيست از براي آنها در آخرت جز آتش و حبط شده و از بين رفته آنچه عمل کردند در دنيا و صنعت نمودند و باطل شد آنچه را بجا آوردند أُولئِک‌َ الَّذِين‌َ لَيس‌َ لَهُم فِي الآخِرَةِ إِلَّا النّارُ چون معتقد بآخرت نبودند ايمان نداشتند نظر به اينکه ايمان مرکّب از عقائد حقّه است که يکي از آنها مسئله معاد است و مثوبات اخروي خاص باهل ايمان است غير مؤمن هر که باشد و هر چه باشد طبيعي مشرک، کافر، مخالف، معاند، منکر ضروري تمام مخلد در آتش هستند از روي تقصير، بلي از روي قصور مثل اطفال و مجانين و عوام دور دست که دعوت بآنها نرسيده در آتش نميروند و بهره‌اي از مثوبات هم ندارند.
وَ حَبِطَ ما صَنَعُوا فِيها بر فرض که کارهاي خوبي از آنها صادر شده باشد اصلاح طرق کرده باشند، پل زده باشند، طياره و جت ساخته باشند، تلفن و تلگراف و ساير صنايع ايجاد کرده باشند چون از عنوان عباديت خارج است و شرط صحت کليه عبادات قصد قربت است و اينها فقط براي استفاده مادّي اختراع کردند و استفاده بردند پس از مردن ديگر کليه آنها حبط و نابود ميشود در چند موضع از قرآن سوره بقره، آل عمران. نساء، مائده، توبه تصريح به اينکه فَأُولئِک‌َ حَبِطَت أَعمالُهُم شده و ما مسئله حبط و تکفير را مکرر گفته و متعرّض شده‌ايم که حبط مخصوص بغير مؤمن است و تکفير مخصوص بمؤمن است.
وَ باطِل‌ٌ ما کانُوا يَعمَلُون‌َ کدام يک از شرايط صحت در اعمال آنها است ما در مؤمنين نظر ميکنيم صد نود آنها نمازي که از همه عبادات افضل است باطل بجا ميآورند يا از جهت فقدان شرائط يا اجزاء يا از جهت اتيان بمبطلات چه رسد
جلد 11 - صفحه 24
بغير المؤمنين.