تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ أَخْبَتُوا إِلى رَبِّهِمْ أُولئِکَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيها خالِدُونَ «23»
چون مقدم شد ذکر کفار و ايعاد الهى مر ايشان را به عذاب، در عقب آن ذکر مؤمنين و وعده آنها را به ثواب بيان مى‌فرمايد:
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا: بتحقيق آنان که ايمان آوردند به وحدانيت الهى و تصديق نمودند حضرت رسالت پناهى را. وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ: و بجا آوردند کارهاى شايسته را از واجبات و مستحبات و اوامر سبحانى. وَ أَخْبَتُوا إِلى رَبِّهِمْ: و توبه و انابه و تضرع نمودند بسوى پروردگار خود. يا مطمئن شدند به ذکر الهى، يا خشوع و خضوع کردند بدرگاه سبحانى «1» و از ماسواى او منقطع گرديدند. أُولئِکَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ: آن جماعت متصفه به صفات ثلاثه مذکوره، ملازمان بهشت هستند. هُمْ فِيها خالِدُونَ: ايشان در آن بهشت دائم و جاويد باشند متنعم به نعم ابدى، و باقى به بقاى سرمدى.
تنبيه: قوله «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا» مندرج است در تحت آن هر چه را که ايمان به آن واجب باشد از اعتقاد به خدا و پيغمبر و قرآن و معاد و آنچه کتاب و سنّت بيان فرموده.
قوله «وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ» دال است بر آنکه ايمان به تنهائى فايده ندارد، بلکه بايد توأم با عمل صالحه مرضيه الهى باشد از واجبات و مستحبات و
«1» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 152.
جلد 6 - صفحه 49
مکروهات و محرمات و مباحات.
قوله «وَ أَخْبَتُوا إِلى رَبِّهِمْ» اشاره است به آنکه اعمال صالحه فايده ندهد شخص را در آخرت مگر با احوال قلبيه از صدق و صفا و خلوص نيت و صرف نظر از حيثيت و انقطاع به حضرت ربوبيت بعبارة اخرى: در طاعات و عبادات، خشوع جوارح و خضوع قلب را مراعات بنمايد تا منظور نظر خاصه الهيه واقع شود، و لکن سلوک به چنين طريقه‌اى بايد به دستور شرع انور باشد نه کيفيات مجعوله رهبر.