تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ کَالْأَعْمى وَ الْأَصَمِّ وَ الْبَصِيرِ وَ السَّمِيعِ هَلْ يَسْتَوِيانِ مَثَلاً أَ فَلا تَذَکَّرُونَ «24»
چون خداوند سبحان بيان فرمود امتياز حال مؤمنان و کافران را عقلا، در عقب آن تفارق ايشان را حسا مبين فرمايد:
مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ: مثل دو فرقه مؤمنين و کافرين، کَالْأَعْمى وَ الْأَصَمِ: مانند کور و کر، وَ الْبَصِيرِ وَ السَّمِيعِ: و مانند بينا و شنوا مى‌باشند. آيه شريفه تشبيه فرموده کافر را به کور و به کر، در اين که انتفاع نبرد بدين دو قوه در ديانت، يعنى از ديدن بينات الهى عبرت نيابد، پس به منزله کور است؛ و همچنين از شنيدن آيات سبحانى متنبّه نشود، پس به منزله کر باشد؛ و لکن مؤمن مانند بينا و شنوا است، زيرا منتفع گردد به حواس خود به سبب استعمال آنها در بهره و ثمره دينى. يا مراد جمع بين هر دو صفت باشد، يعنى تشبيه کافر به کور و کر، و تشبيه مؤمن به کسيکه بينا و شنوا باشد در ترتب آثار.
وجه تشبيه: آنکه حق تعالى انسان را مرکب از جسد و روح خلق فرموده چنانچه براى جسد چشم و گوش است براى ديدن و شنيدن اشياء، همچنين براى روح هم چشم و گوش حقيقى است براى بينائى و شنوائى. و چون کسى در
جلد 6 - صفحه 50
ظاهر کور و کر شد هرآينه در کارها متحير و راه بجائى نيابد، نمى‌بيند نورى را تا مهتدى شود، و نشنود صوتى را تا مستخلص گردد. ايضا کسى که کور و کر باطنى شد، البته در ظلمات گمراهى و تباه‌کارى باقى ماند، نه به نور آيات راهى يابد، و نه به سماع بيّنات سر انجام خوشى بدست آورد.
در بحر الحقايق فرمايد: «اعمى» کسى است که حق را باطل و باطل را حق بيند. «اصم» آنکه باطل را حق و حق را باطل شنود و بدان عمل کند. «بصير» کسى است که ديده بصيرتش به کحل (بى يبصر) جلا يافته باشد. «سميع» کسى است که گوش همتش به گوشواره (بى يسمع) آراسته بود، هرکه توجهش به خدا باشد بينائى و شنوائى دارد، و هرکه به غير او نظر است کور و کر واقعى باشد. «1» هَلْ يَسْتَوِيانِ مَثَلًا: آيا مساويست حال کور و کر با حال بينا و شنوا در صفت و شباهت نزد عاقل، يعنى چنانچه مساوى نيست اين دو حالت مذکوره نزد عقلاء، همچنين مساوى نخواهد بود حال کافر و مؤمن. أَ فَلا تَذَکَّرُونَ: آيا پس پند نگيريد و تأمل نمى‌کنيد در اين مثلها تا بدانيد و آگاه شويد صحت آن را. «2» تبيين: فايده تمثيل بسيار است از جمله: 1- الطف است به تسخير وهم، و اقوى وسيله‌اى است در جودت فهم. 2- رفع حجاب است از مطالب معقوله خفيه، و بروز آنها در معرض محسوسات ظاهره. 3- چون اکثر مردم، مادّى، به حدى که ممکن نيست ادراک براهين عقليه و تجريد معانى متلبسه، لا جرم ضرب المثل به ميان آمد تا بدين وسيله توجه يابند به مراتب کماليه و برسند به حقايق علميه. 4- اشخاص متفطن و هوشمند از امثال، مطالب مهمه و نتايج کثيره استنباط نمايند، لذا يک قسمت کتاب مجيد قرآنى مشتمل بر ذکر قصص و امثال آمد.
«1» تفسير منهج الصادقين ج 4 ص 414.
«2» تفسير مجمع ج 3 ص 152.
جلد 6 - صفحه 51