تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ يا قَوْمِ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَيْهِ مالاً إِنْ أَجرِيَ إِلاَّ عَلَى اللَّهِ وَ ما أَنَا بِطارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ وَ لکِنِّي أَراکُمْ قَوْماً تَجْهَلُونَ «29» وَ يا قَوْمِ مَنْ يَنْصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِنْ طَرَدْتُهُمْ أَ فَلا تَذَکَّرُونَ (30) وَ لا أَقُولُ لَکُمْ عِنْدِي خَزائِنُ اللَّهِ وَ لا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَ لا أَقُولُ إِنِّي مَلَکٌ وَ لا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُکُمْ لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْراً اللَّهُ أَعْلَمُ بِما فِي أَنْفُسِهِمْ إِنِّي إِذاً لَمِنَ الظَّالِمِينَ (31)
ترجمه
و اى قوم من نميطلبم از شما بر آن مالى را نيست مزد من مگر بر خدا و نيستم من راننده آنان که گرويدند همانا ايشان ملاقات کنندگانند پروردگار خودشان را ولى من ميبينم شما را گروهى که نميدانيد
و اى قوم من کيست که يارى کند مرا از خدا اگر برانم ايشانرا آيا پس متذکّر نميشويد
و نميگويم مر شما را که نزد من است خزانه‌هاى خدا و نميدانم غيب را و نميگويم همانا من فرشته‌ام و نميگويم مر آنانرا که به خوارى مينگرد در ايشان چشمهاى شما هرگز نميدهد ايشانرا خدا خيرى خدا داناتر است بآنچه در نفسهاى ايشان است همانا من آنگاه باشم از ستمکاران.
تفسير
حضرت نوح عليه السّلام پس از بيان کراهت قوم از قبول دعوت در ذيل آيه سابقه بآنها فرمود اگر تصوّر ميکنيد من در مقابل تبليغ احکام مالى بعنوان اجر رسالت از شما مطالبه خواهم نمود باين سبب کراهت از قبول دعوت من داريد اين گمان باطلى است اجر من ثواب آخرت است که خداوند عطا خواهد فرمود و اگر توقّع داريد من اهل ايمان را چون در نظر شما مردمان پستى هستند از دور خود متفرق نمايم و آنها را طرد کنم و برانم تا شما ايمان بياوريد چون از مجالست و مرافقت با فقراء استکبار ميکنيد و استنکاف داريد چنانچه گفته‌اند که تقاضاشان اين بوده بدانيد که من به چنين امرى اقدام نميکنم چون روز قيامت که آنها در پيشگاه عدل الهى حاضر ميشوند ممکن است از من شکايت کنند که پيغمبر تو ما را از محضر خود دور و اغنياء را بخود نزديک نمود و اين خواهش شما بنظر من تقاضاى بيجا و جاهلانه‌اى است بعلاوه اگر من مرتکب اين امر شدم و خداوند خواست انتقام آنها را از من بکشد کدام يک از شما ميتوانيد مانع از نفوذ اراده الهيّه نسبت بمن شويد آيا شما تصوّر نميکنيد عظمت و قدرت الهى را که فوق آن متصوّر نيست تا تصديق کنيد که کسى نميتواند مانع از نفوذ اراده او شود و اين شرط ناروائى است که شما براى ايمانتان قرار داديد چنانچه گفته‌اند تذکّر در جائى گفته ميشود که معنى در نفس موجود باشد نهايت آنکه غفلت از آن حاصل شده باشد بخلاف تفکّر که بايد معنى بفکر حاصل شود و اينجا محتاج بتفکّر نيست و اينکه گفتيد فضيلتى براى من نيست
جلد 3 صفحه 76
اگر مراد شما آنستکه خزائن ارزاق بندگان و اختيار غنى و فقر آنها از طرف خداوند بمن واگذار نشده لذا اهل ايمان را غنى مانند شما ننمودم صحيح است منهم مدّعى اين امر نيستم و علم غيب هم ندارم که بدانم شما راست ميگوئيد آنها ايمان قلبى بمن ندارند و فقط ظاهرا قبول دعوت مرا نموده‌اند و مدّعى اين مقام هم نيستم تا شما استبعاد کنيد و بگوئيد علم غيب اختصاص بخدا دارد و ملک هم نيستم که شما توقع داشتيد پيغمبر بايد از ملائکه باشد بلکه همان بشرى هستم مانند شما که خودتان گفتيد ولى نميتوانم نسبت بکسانيکه ديده شما بحقارت و نظر عيب جوئى و اهانت بآنها بدون تأمّل و فکر مينگرد براى فقرشان بگويم خدا خير و شرف و ثوابى بآنها عطا نفرموده و نميفرمايد اگر واقعا هم مؤمن نباشند من مأمور بظاهرم و خدا عالم بباطن آنها است و بر طبق آن با ايشان سلوک خواهد فرمود و اگر بخواهم بصرف ادّعاء شما ايمان آنها را قبول نکنم و ايشانرا طرد نمايم در باره آنها ظلم نموده‌ام و خداوند داد مظلوم را از ظالم ميستاند و در پيشگاه الهى مقصّر خواهم بود ..