تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً إِلى قَوْمِهِ إِنِّي لَکُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ «25» أَنْ لا تَعْبُدُوا إِلاَّ اللَّهَ إِنِّي أَخافُ عَلَيْکُمْ عَذابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ «26» فَقالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ کَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ ما نَراکَ إِلاَّ بَشَراً مِثْلَنا وَ ما نَراکَ اتَّبَعَکَ إِلاَّ الَّذِينَ هُمْ أَراذِلُنا بادِيَ الرَّأْيِ وَ ما نَرى لَکُمْ عَلَيْنا مِنْ فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّکُمْ کاذِبِينَ «27» قالَ يا قَوْمِ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ کُنْتُ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَ آتانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّيَتْ عَلَيْکُمْ أَ نُلْزِمُکُمُوها وَ أَنْتُمْ لَها کارِهُونَ «28»
ترجمه
و بتحقيق فرستاديم نوح را بسوى قومش گفت همانا من براى شما بيم دهنده‌اى هستم آشکار
که نپرستيد مگر خدا را همانا من ميترسم بر شما از عذاب روزى دردناک
پس گفتند آن جمعى که کافر شدند از قومش نمى‌بينيم تو را مگر انسانى مانند خودمان و نمى‌بينيم تو را که پيروى کرده باشند تو را مگر آنانکه ايشانند فرومايگان ما در بدو نظر و نمى‌بينيم براى شما بر خودمان فضيلتى بلکه گمان ميکنيم شما را دروغگويان
گفت اى قوم من بگوئيد مرا اگر باشم داراى حجّتى از پروردگارم و داده باشد مرا نعمتى از نزد خود پس پوشيده شده باشد بر شما آيا الزام کنيم شما را بآن با آنکه شما باشيد مر آنرا ناخوش دارندگان.
تفسير
شمّه‌اى از احوال حضرت نوح عليه السّلام در سوره اعراف ذيل آيه‌اى که صدر آن با اين آيه موافق است ذکر شد و مفاد اين آيات بنحو اجمال آنستکه آنحضرت
جلد 3 صفحه 74
بعد از آنکه برسالت منصوب شد بقوم خود فرمود که من از طرف خداوند مبعوث شدم که شما را از عذاب او بترسانم و موجبات آنرا بيان کنم و راه نجات از آنرا بشما بياموزم و مهمّ‌تر از تمام امور آنستکه غير از خدا را عبادت نکنيد و در صورت تخلّف بعذاب اليم گرفتار خواهيد شد اشراف و اعيان قوم آنحضرت که کافر بودند چون تصوّر مينمودند پيغمبر خدا بايد از جنس بشر نباشد با آنکه لازم است باشد در جواب گفتند تو هم بشرى هستى مانند ما و مزيّتى ندارى که موجب آن شود که ما بفرمان تو باشيم و بقول تو عمل نمائيم جمعى مردمان فرو مايه و پست از ما، در ظاهر امر بدون دقت و فکر متابعت از تو نموده‌اند اگر بادى مأخوذ از بدو بمعنى ظهور باشد و اگر از بدء بمعنى ابتداء باشد يعنى بنظر سطحى ابتدائى پيروى از تو نمودند و بنظر حقير مئال هر دو معنى به يک امر است و بعضى گفته‌اند مراد آنستکه حال پيروان تو در بد و نظر معلوم است که از اراذلند در هر حال پست بودن اهل ايمان در نظر آنها براى فقرشان بود زيرا اهل دنيا بکسانيکه دستشان از مال دنيا تهى است بچشم حقارت نظر ميکنند چون مهمّ در نظر خودشان را نزد ايشان نمى‌بينند چنانچه قمّى ره فرموده مرادشان از اراذل فقراء بود و اين اشتباه بزرگى است چون شرف مرد بعلم و تقوى و ادب است نه بمال و حسب و نسب و در خاتمه کلام آنحضرت و اتباع او را تکذيب نمودند بمقتضاى گمان خودشان که سيره اهل باطل است و حضرت نوح در جواب قوم فرمود شما بگوئيد بدانم اگر من معجزه و گواهى بر صدق ادّعاء خود داشته باشم و خداوند آن رحمت يا نعمت نبوّت را بمن عطا فرموده باشد و آن بر شما مشتبه و مخفى شده باشد که تصديق مرا نکنيد براى آنکه تفکّر و تدبّر نداريد آيا ما ميتوانيم شما را الزام کنيم بآن معجزه يا قبول نبوّت با آنکه معرفت به اجبار حاصل نميشود و شما کراهت داريد از آن لذا بنظر انصاف تامّل و فکر نميکنيد تا معرفت پيدا کنيد و اين معنى ظاهر است اگر فعميت بفتح عين و تخفيف ميم قرائت شود و اگر بضمّ عين و تشديد ميم باشد معنى آنستکه پس تعميه و مشتبه کرده شود اگر چه موجب عمى و شبهه خودشان باشند بترک تامّل و تفکّر، تامّل لازم است.
جلد 3 صفحه 75