تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلا جُناحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِما وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَإِنَّ اللَّهَ شاکِرٌ عَلِيمٌ (158)
ترجمه
همانا صفا و مروه از نشانهاى خدا است پس کسيکه حج کند خانه را يا عمره بجا آورد پس نيست گناهى بر او که طواف کند بآندو و هر که برغبت خوبى کند پس همانا خداوند شکر پذير دانا است.
تفسير
صفا و مروه نام دو کوه است در مکه معظمه و از علائم اعمال حج است که بايد هفت مرتبه بين آندو رفت و آمد نمود چهار مرتبه از صفا بمروه و سه مرتبه از مروه بصفا پس صفا علامت ابتداء سعى است و مروه نشان ختم آن و چون اينعبادت به اين دو موضع شروع و ختم ميشود از شعائر الهى شمرده شده‌اند و حج در لغت بمعنى قصد است و اعتمار بمعنى زيارت و در شرع بمعنى قصد خانه کعبه و زيارت آن با آداب شرعيه مخصوصه استعمال شده و اعمال هر يک از آندو در کتب فقهيه مفصلا مذکور است و عياشى از حضرت باقر (ع) روايت نموده است که جناحى نيست يعنى حرج و مشقت نيست بر آنکه طواف کند بآندو و در کافى و عياشى از حضرت صادق (ع) روايت نموده است که پرسيدند از آنحضرت که سعى بين صفا و مروه واجب است يا سنت فرمود واجب است گفتند پس چرا خداوند فرموده گناهى نيست طواف آندو فرمود اين در عمره قضا بود که پيغمبر (ص) شرط کرد با آنها که بتها را از صفا و مروه بردارند يکى از اصحاب هنوز سعى نکرده بود که بتها را عودت دادند و چون از حضرت رسول (ص) سؤال نمودند که تکليف اين شخص که سعى ننموده چيست اين آيه نازل شد يعنى گناهى نيست طواف بين صفا و مروه با آنکه بتها را نصب نمودند حقير عرض ميکنم عمره قضا سال بعد از صلح حديبيه بود که در سال هفتم هجرت واقع شد و
جلد 1 صفحه 203
در تاريخ عنوان صلح و شرائطش ذکر شده است و يکى از شرائط آن بود که سال بعد کفار قريش خانه کعبه را از بتها منزه نمايند سه روز براى آنکه پيغمبر (ص) با اصحاب عمل عمره را بجا آورند و چون پيغمبر (ص) وارد مکه شد در سال بعد بقريش فرمود بتها را از بين صفا و مروه بردارند و آنها اطاعت نمودند و بعد از سه روز عودت دادند و اينواقعه چنانچه نقل شد واقع گرديد و قريب باين مضمون را قمى هم نقل نموده است و در کافى از حضرت صادق (ع) روايت نموده که مسلمانان گمان ميکردند سعى بين صفا و مروه کارى است که اهل شرک اختراع نموده‌اند لذا خداوند باين بيان امر بآن فرموده است و نيز از آنحضرت روايت شده است که خداوند قرار داد سعى بين صفا و مروه را براى کسر صولت و ذلت جباران و گردن کشان بنظر حقير اعمال عبادى گاهى ظاهرش مناسب با عبادت است مانند رکوع و سجود و طواف و تقبيل و قيام و امثال اينها که عامه امر بآن را بعنوان عبادت ميپذيرند و گاهى مناسبت آن ظاهر نيست مانند سعى که عبارت از راه رفتن است و در چنين مقامى چون در نظر عامه که بدوى و خالى از دقت است شبهه لغويت ميرود مناسب است در صورت امر به آن تعبيرى شود که موجب رفع شبهه باشد و بزودى پذيرفته شود مانند آنکه اگر طفلى صورت خود را شسته باشد و پدر بخواهد دفعه ديگر بشويد که پاکتر شود با آنکه طفل لازم نميداند مناسب است بگويد گناهى ندارد اگر يکمرتبه ديگر بشوئى و بهمين ملاحظه در ذيل آيه شريفه تصريح بخيريت طواف و اتيان بآن از روى انقياد شده است و اشاره بپاداش آن و علم الهى بمصالح امور فرموده است زيرا شکر چنانچه از بنده اداء حق نعمت است از خداوند هم اداء حق طاعت و عبادت و انقياد است و اللّه اعلم.