تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ أُوحِيَ إِلى نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِکَ إِلاَّ مَنْ قَدْ آمَنَ فَلا تَبْتَئِسْ بِما کانُوا يَفْعَلُونَ (36) وَ اصْنَعِ الْفُلْکَ بِأَعْيُنِنا وَ وَحْيِنا وَ لا تُخاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ (37) وَ يَصْنَعُ الْفُلْکَ وَ کُلَّما مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ قالَ إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْکُمْ کَما تَسْخَرُونَ (38) فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ يَأْتِيهِ عَذابٌ يُخْزِيهِ وَ يَحِلُّ عَلَيْهِ عَذابٌ مُقِيمٌ (39)
ترجمه
و وحى شد بنوح که همانا هرگز ايمان نخواهند آورد از قوم تو مگر کسانيکه بتحقيق ايمان آوردند پس اندوهگين مباش بآنچه بجا ميآورند
و بساز کشتى را بمحافظت ما و وحى ما و مخاطب مکن مرا در باره آنانکه ستم نمودند همانا آنها غرق شدگانند
و ميساخت کشتى را و هرگاه که ميگذشتند بر او جماعتى از قومش استهزاء ميکردند او را گفت اگر استهزاء ميکنيد ما را همانا ما استهزاء ميکنيم شما را همچنانکه استهزاء ميکنيد
پس زود باشد که بدانيد آن کسى را
جلد 3 صفحه 78
که بيايد او را عذابى که رسوا کند او را و فرود آيد بر او عذاب دائم.
تفسير
در کافى و عياشى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که حضرت نوح عليه السّلام نهصد و پنجاه سال در ميان قوم خود درنگ فرمود و در تمام اين مدت آنها را دعوت بدين حق مينمود سرّا و علنا و چون طغيان نمودند گفت يا رب انّى مغلوب فانتصر پس خداوند وحى فرمود به او مفاد اين آيه را و چون او مأيوس از ايمان قوم شد نفرين کرد و اصل ابتئاس افتعال از بؤس بمعنى حزن مقارن با مسکنت است و در اينجا مراد آنستکه محزون مباش مانند مسکين حزين که چرا ايمان نياوردند و صابر باش بر تکذيب و ايذاء و استهزاء آنها و بساز کشتى را در مرئى و منظر و بمراقبت و محافظت ما يا ملائکه‌اى که از جانب ما مراقب اعمال عبادند و ديده‌بانان مايند و مقصود استظهار آنحضرت است بعنايات کامله الهيّه نسبت به اتقان و اکمال اين صنعت لذا براى مزيد اهتمام فرموده در برابر چشمهاى ما و بوحى و الهام ما در هر جا و با هر خصوصيّت و کيفيّت که لازم باشد بايد ساخته شود گفته‌اند آنحضرت در بيابانى دور از آب مشغول بساختن کشتى شد و قومش به او ميخنديدند و ميگفتند بعد از پيغمبرى نجّار شدى و در کافى از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که حضرت نوح وقتى هسته خرما را کاشت قومش خنديدند و سخريّه کردند و گفتند او فلّاح شده و چون نخل به ثمر رسيد و آنرا بريد و تراشيد گفتند نجّار شد و چون کشتى را ساخت و بر او مرور نمودند خنديدند و گفتند ملّاح شد در بيابان بى آب و گياه و آنحضرت فرمود نوبت استهزاء بما هم ميرسد و مقرّر گرديد که تمام آنها غرق شوند و حضرت نوح شفاعت از احدى ننمايد چون قضاى الهى حتم شده و جاى سؤال و مخاطبه و گفتگوئى راجع بآنها با خداوند باقى نمانده است و اين دلالت بر کمال مغضوبيّت آنها مينمايد و صيغه يصنع حکايت حال ماضيه است اگر چه بر حسب ظاهر مستقبل است و ظاهرا مراد از سخريّه اهل ايمان آنها را وصول پاداش سخريّه است از جانب خداوند بآنها از فضيحت غرق در دنيا و دوام عذاب در آخرت لذا متعقّب شده بقول حضرت نوح که بعد از اين ميدانيد و ميشناسيد کسانيرا که بعذاب دنيا و آخرت گرفتار شدند و بنابراين آيه اخيره مربوط بما قبل است و کلام مستقل نميباشد و ممکن است مستقل باشد و بنابراين مفعول تعلمون حذف شده
جلد 3 صفحه 79
يعنى بعد از اين ميدانيد کدام يک از ما و شما سزاوار به استهزائيم و آيه اخيره جمله خبريّه‌اى است از حضرت نوح عليه السّلام براى بيان حال آنها و اولى عدم تقدير است ..