اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
حَتّي إِذا جاءَ أَمرُنا وَ فارَ التَّنُّورُ قُلنَا احمِل فِيها مِن کُل‌ٍّ زَوجَين‌ِ اثنَين‌ِ وَ أَهلَک‌َ إِلاّ مَن سَبَق‌َ عَلَيه‌ِ القَول‌ُ وَ مَن آمَن‌َ وَ ما آمَن‌َ مَعَه‌ُ إِلاّ قَلِيل‌ٌ (40)
تا زماني که آمد امر ما بهلاکت قوم و جوشش کرد آب از تنّور گفتيم بحضرت نوح که حمل کن و سوار کشتي کن از هر نوع حيوان يک جفت نر و ماده و اهل خود را مگر آن کسي که سبقت گرفته قول ما بر هلاکت او و حمل کن هر کس بتو ايمان آورده و ايمان نياوردند باو مگر عده کمي.
حَتّي إِذا جاءَ أَمرُنا همان امري که ميفرمايد إِنَّما أَمرُه‌ُ إِذا أَرادَ شَيئاً أَن يَقُول‌َ لَه‌ُ کُن فَيَکُون‌ُ يس آيه 82. يعني اراده تعلق گرفت بهلاکت قوم وَ فارَ التَّنُّورُ فوران جستن آب است چنانچه فوّاره از او آب جستن ميکند، و در موضع تنّور اختلاف زيادي هست که چه بوده و کجا بوده و لکن در اخبار مرويه از ائمه اطهار عليهم السلام است که در کوفه در خانه زن مؤمنه در پشت طرف راست قبله مسجد کوفه که الان يکي از مواقف است که نماز و دعا
جلد 11 - صفحه 52
دارد در مسجد کوفه، و از اخبار استفاده ميشود که مسجد کوفه قديمه است حضرت آدم و ساير انبياء عليهم السلام در آن نماز بجا آوردند و حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم هم در ليلة المعراج آنجا نماز کردند، و از آيات قرآن استفاده ميشود که خروج آب منحصر بتنور نبوده از چشمه‌هاي زيادي در اطراف دنيا آب منفجر ميشد وَ فَجَّرنَا الأَرض‌َ عُيُوناً قمر آيه 12.
قُلنَا احمِل فِيها گفتيم يعني وحي فرستاديم بر حضرت نوح عليه السّلام که حمل کند يعني سوار کند و داخل کند در کشتي سه طايفه را:
1- من کل‌ّ يعني از هر نوع حيوان چه هوام الارض و چه حيوانات وحشي و چه اهلي زَوجَين‌ِ اثنَين‌ِ يک نر و يک ماده، حضرت نوح [ع] ندا داد بقدرت کامله حق تمام آنها حاضر شدند از هر نوعي يک جفت در کشتي قرار داد که نسل آنها قطع نشود، در بعض اخبار دارد سه نوع از آنها تخلف کردند سنور که گربه باشد و فاره که موش باشد و خنزير که خوک باشد پس از طوفان و آمدن روي زمين اسد که شير باشد عطسه کرد دو گربه نر و ماده از دماغش افتاد و فيل عطسه کرد دو خوک از دماغش افتاد پس از آن خنزير عطسه کرد دو موش از دماغش افتاد روايت صفوان است از حضرت صادق عليه السّلام که علي إبن ابراهيم نقل کرده 2- و اهلک عطف بمن کل‌ّ يعني فاحمل فيها اهلک و اهل حضرت نوح سه پسران او بودند سام و حام و يافث با سه کنيز که بمنزله زن آنها بودند و نسل نوح از اينکه سه در عالم باقي ماند عرب و روم و فارس و اصناف عجم از نسل سام هستند و سودان حبشه و زنگيها و غير آنها از نسل حام هستند و ترک و چين و يأجوج و مأجوج و صقالبه از نسل يافث هستند و صقالبه اهالي قسطنطنيه و خزربون هستند چنانچه در مجمع البحرين است.
إِلّا مَن سَبَق‌َ عَلَيه‌ِ القَول‌ُ يعني کساني که گفته‌ايم که بايد هلاک شوند
جلد 11 - صفحه 53
و اختلاف است بين مفسرين که اينکه استثناء منقطع است و مراد کفار و مشرکين هستند لکن مکرر گفته‌ايم که استثناء منقطع در قرآن نداريم و استثناء متصل است از اهلک يعني از اهل تو اينها مستثني هستند که امرأة نوح باشد که کافره بوده و خداوند مثل ميزند ضَرَب‌َ اللّه‌ُ مَثَلًا لِلَّذِين‌َ کَفَرُوا امرَأَت‌َ نُوح‌ٍ وَ امرَأَت‌َ لُوطٍ کانَتا تَحت‌َ عَبدَين‌ِ مِن عِبادِنا صالِحَين‌ِ فَخانَتاهُما فَلَم يُغنِيا عَنهُما مِن‌َ اللّه‌ِ شَيئاً وَ قِيل‌َ ادخُلَا النّارَ مَع‌َ الدّاخِلِين‌َ تحريم آيه 10، و در اخبار داريم اينکه مثل براي دو زوجه رسول اللّه صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است چنانچه مثل براي مؤمنين در همين سوره بامرئة فرعون و مريم ميزند براي اسماء بنت عميس و صديقه طاهره و پسر نوح کنعان که در همين سوره بيانش ميآيد.
3- وَ مَن آمَن‌َ يعني و احمل من آمن بک که همان فقراء بودند وَ ما آمَن‌َ مَعَه‌ُ إِلّا قَلِيل‌ٌ که بالغ بر هشتاد نفر بودند در اينکه مدت طولاني.