اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِلي ثَمُودَ أَخاهُم صالِحاً قال‌َ يا قَوم‌ِ اعبُدُوا اللّه‌َ ما لَکُم مِن إِله‌ٍ غَيرُه‌ُ هُوَ أَنشَأَکُم مِن‌َ الأَرض‌ِ وَ استَعمَرَکُم فِيها فَاستَغفِرُوه‌ُ ثُم‌َّ تُوبُوا إِلَيه‌ِ إِن‌َّ رَبِّي قَرِيب‌ٌ مُجِيب‌ٌ (61)
و هر آينه بتحقيق فرستاديم بسوي ثمود برادر خود آنها صالح را فرمود اي قوم من پرستش کنيد خداوند را نيست از براي شما خدايي غير از او اوست که از همين زمين و خاک ايجاد فرمود شما را و براي شما عمر طولاني و عمّار زمين که عمارتها بنا کرديد و سکني گرفتيد قرار داد پس طلب آمرزش کنيد از او که بر شرک و معاصي شما مؤاخذه نکند و گذشت فرمايد و توبه کنيد بسوي او و دست از شرک و کفر و معاصي برداريد محققا پروردگار من نزديک بشما است و اجابت ميکند شما را هم ميآمرزد و هم قبول توبه ميکند.
وَ إِلي ثَمُودَ عطف است بالي قومه مدخول وَ لَقَد أَرسَلنا نُوحاً يعني و لقد ارسلنا الي ثمود و ثمود إبن عاشر إبن ارم إبن سام إبن نوح و اولاد و احفادش بسيار بودند و آنها را ثمود گفتند باسم جد آنها و گفتند عمر آنها طولاني بود بين سيصد سال تا هزار سال و محل آنها بين شام و مدينه نزديک يمن بوده و از اعراب اولي بودند لسانشان عرب بود.
أَخاهُم صالِحاً که حضرت صالح عليه السّلام هم از اينکه قبيله بوده اخوت نسبي داشت با آنها نه اخوت ديني و حضرت صالح بمقتضاي حديثي که در کافي از ابي حمزه از حضرت باقر عليه السّلام روايت کرده که خلاصه آن را در سوره اعراف در ذيل آيه 71 بيان کرديم که در سن 16 سالگي مبعوث برسالت شد و تا سنش بالغ بر 120 سال رسيد 104 سال دعوت کرد ضعفاء و فقراء باو ايمان آوردند و متکبرين و اعيان
جلد 11 - صفحه 77
و اشراف قوم ايمان نياوردند فرمود من از دعوت شما ملول شدم شما هم از دعوت من ملول شديد بيائيد ميرويم نزد خدايان شما من از آنها حاجت مي‌طلبم اگر اجابت کردند ديگر دعوت نميکنم و از ميان شما خارج ميشوم و شما هم از خداي من حاجت طلبيد اگر اجابت فرمود ايمان بياوريد گفتند بسيار خوب انصاف دادي رفتند نزد بتها هر چه حضرت صالح [ع] حاجت خواست أ تري نبخشيد و آنها از خداي صالح حاجت طلبيدند که از اينکه سنگ شتري بيرون آيد باوصاف کذا و کذا فوري ناقه خارج شد گفتند بزايد فوري بچه آورد و بقدري شير ميداد که تمام قوم را کفايت ميکرد معاندين از راه کبر و عصبيت ديدند اينکه معجزه بزرگ باعث اينکه ميشود که مردم مشاهده ميکنند و ايمان ميآورند لذا ناقه را پي کردند تا آخر حديث.
قال‌َ يا قَوم‌ِ اعبُدُوا اللّه‌َ ما لَکُم مِن إِله‌ٍ غَيرُه‌ُ گفتند هفتاد بت داشتند که پرستش ميکردند هُوَ أَنشَأَکُم مِن‌َ الأَرض‌ِ چون خداوند بشر را از خاک زمين خلق فرمود حضرت آدم از گل خلق شد بعلاوه اصل خلقت انسان از حبوبات و فواکه که انسان تغذيه ميکند از زمين روئيده ميشود و جزو اعضاء بدن ميگردد و توليد نطفه ميکند و اطواري سير ميکند تا بدنيا بيايد و بالاخره بمقتضاي کل شيئي يرجع الي اصله دو مرتبه خاک ميشود و فرداي محشر هم همين خاک باز بدون اينکه تطورات انسان ميشود يا در بهشت يا جهنم وارد ميشود که معاد جسماني از ضروريات اسلامي است و منکر آن کافر و ضال است.
وَ استَعمَرَکُم فِيها يا از ماده عمر است يعني عمر زيادي بشما داده که بالغ بر هزار سال ميشود يا از ماده عمران است که عمارات عاليه و بناهاي محکمه و مساکن رفيعه بشما در روي زمين عنايت فرموده فَاستَغفِرُوه‌ُ از شرک و بت پرستي و اعمال سيّئه که مرتکب شده‌ايد استغفار
جلد 11 - صفحه 78
کنيد ثُم‌َّ تُوبُوا إِلَيه‌ِ ايمان آوريد و عمل صالح بجا آوريد و تقواي از معاصي کنيد که گفتند توبه هر چيزي مناسب خود او است توبه از شرک و کفر و عناد و عصبيت و کبر در دين ايمان است و توبه از حقوق النّاس ردّ آنها است و توبه از ترک واجبات اتيان و تدارک آنها است.
إِن‌َّ رَبِّي قَرِيب‌ٌ قرب رحمت او است که شامل حال مستغفرين ميشود مجيب اجابت ادعيه آنها را ميکند.