اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلَمّا ذَهَب‌َ عَن إِبراهِيم‌َ الرَّوع‌ُ وَ جاءَته‌ُ البُشري يُجادِلُنا فِي قَوم‌ِ لُوطٍ (74)
پس چون بر طرف شد از ابراهيم ترس و آمد او را بشارت مجادله ميکرد با ما درباره قوم لوط فَلَمّا ذَهَب‌َ عَن إِبراهِيم‌َ الرَّوع‌ُ اشاره بما قبل است که فرمود وَ أَوجَس‌َ مِنهُم خِيفَةً و وجه ذهاب خوف معرفت به اينکه اينها ملائکه و رسل الهي هستند و براي اهلاک قوم لوط آمده‌اند وَ جاءَته‌ُ البُشري بشارت باسماعيل و اسحاق يُجادِلُنا فِي قَوم‌ِ لُوطٍ مجادله محاجه و مخاصمه است که دو نفر در مقام مباحثه اقامه حجت ميکنند بر يکديگر يعني در مقابل دليل طرف اقامه دليل ميکند بر بطلان دليل آن و بالعکس و اينکه مجادله يعني اقامه دليل اگر بر اثبات حقي يا ابطال باطلي باشد حسن است چنانچه ميفرمايد وَ جادِلهُم بِالَّتِي هِي‌َ أَحسَن‌ُ
جلد 11 - صفحه 92
نحل آيه 136، و اگر بر ابطال حقّي يا اثبات باطلي باشد حرام و قبيح است چنانچه ميفرمايد وَ جادَلُوا بِالباطِل‌ِ لِيُدحِضُوا بِه‌ِ الحَق‌َّ مؤمن آيه 5، و اگر براي کشف مطلب باشد و دست آوردن حق مطلب را مثل ان قلت، قلت در کتب علماء و اشکال و دفع و سؤال و جواب حسن است و مجادله حضرت ابراهيم [ع] از اينکه باب بود زيرا در اخبار دارد که پس از خبر دادن ابراهيم را بهلاکت قوم لوط از ملائکه پرسيد که اگر ميان آنها پنجاه نفر مؤمن باشند هلاک ميکنيد گفتند نه اگر چهل نفر نه و هکذا کم کرد تا رسيد بيک نفر گفتند نه قال‌َ إِن‌َّ فِيها لُوطاً قالُوا نَحن‌ُ أَعلَم‌ُ بِمَن فِيها لَنُنَجِّيَنَّه‌ُ وَ أَهلَه‌ُ إِلَّا امرَأَتَه‌ُ کانَت مِن‌َ الغابِرِين‌َ عنکبوت آيه 31، و غرض ابراهيم از اينکه مجادله اينکه بود که بلکه بشود خداوند دفع عذاب از آنها بکند چون رءوف و رحيم و عطوف بود و ميخواست دفع عذاب از آنها بشود باميد اينکه بلکه هدايت شوند و ايمان آورند و رستگار و سعادتمند شوند