تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّکَ وَ ما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ (83)
مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّکَ: در حالتى که نشان شده بود به خطوط سياه و سفيد، يا سياه و سرخ براى عذاب از نزد پروردگار تو، يعنى در علم يا خزينه سبحانى محفوظ بود، يا نام هر کس که بر او مى‌خورد نوشته بود بر آن. در زاد المسير نقل شده که بعضى از سنگها سياه و بر آن نقطه‌هاى سفيد، و برخى سفيد و بر آن نقطه‌هاى سياه. «2»
«1» مجمع البيان ج 3 ص 185، و انوار التنزيل ج 1 ص 223.
«2» در تفسير منهج الصادقين ج 4 ص 444 طبع علميه اسلاميه.
جلد 6 - صفحه 116
نزول عذاب: حضرت لوط عليه السّلام هر چه قوم را نصيحت فرمود نپذيرفتند، پس در را شکستند و داخل خانه شدند. جبرئيل بال خود را بر چشم ايشان زد کور گرديدند. چون اين حال را مشاهده کردند، دانستند عذاب بر آنها نازل شود.
جبرئيل به لوط گفت: چون قسمتى از شب گذشت، اهل خود را بردار، بيرون رو از ميان آنها، و هيچکس عقب سر را نگاه نکند مگر زن تو که او هم معذب شود. و در ميان آنها عالمى بود، گفت: اى قوم، آمد به سوى شما عذابى که وعده مى‌داد، پس او را حراست کنيد و مگذاريد از ميان شما بيرون رود، زيرا تا او ميان شما هست عذاب نازل نشود. پس جمع شدند اطراف خانه لوط. جبرئيل به لوط گفت: بيرون رو. گفت: چگونه بيرون روم، اطراف خانه همه جمع مى‌باشند. پس عمودى از نور در پيش روى او گذاشت، گفت: از پى اين عمود برويد و هيچکس نگاه به پس نکند. زنش نگاه به عقب کرد، حق تعالى سنگى نازل، او را کشت. چون صبح طالع شد، هر يک از آن چهار ملک طرفى از شهر را از طبقه هفتم زمين کندند و به هوا بالا بردند به حدى که اهل آسمان صداى سگها و خروسهاى آنها را شنيدند، پس برگردانيدند شهر را بر آنها و خدا باريد بر ايشان سنگهاى از سجيل که همه صاحب علامت بود. «1» و به روايتى که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله از جبرئيل سؤال نمايد هلاک قوم لوط را، پس از شرح آن در آخرش گويد: و اين عذاب از ستمکاران امت تو اى محمد صلّى اللّه عليه و آله بعيد نيست. «2» از حضرت صادق عليه السّلام قال: ما من عبد يخرج من الدّنيا يستحلّ عمل قوم لوط الّا رماه اللّه بحجر من تلک الحجارة منيّته فيها و لکنّ الخلق لا يرونه. «3» فرمود: نيست بنده‌اى که بيرون رود از دنيا و حلال داند عمل قوم لوط را، مگر آنکه رمى فرمايد خدا او را به سنگى از آن سنگهاى سجيل که هلاک او در
«1» تفسير قمى ج 1 ص 336، و بحار الانوار ج 12 ص 158.
«2» علل الشرايع ج 2 ص 550، و تفسير عياشى ج 2 ص 157.
«3» تفسير قمى ج 1 ص 336، و مانند آن در تفسير عياشى ج 2 ص 158.
جلد 6 - صفحه 117
آنست، و لکن مردم آنرا نمى‌بينند.
مقاتل بن سليمان گويد: مجاهد را پرسيدم در وقت نزول عذاب بر قوم لوط کسى باقى ماند؟ گفت: نه، يکى به حرم درآمد، تا چهل روز سنگى که به نام او بود در هوا معلق بايستاد، همينکه از حرم خارج شد، فورا به سرش آمده هلاک شد. «1» وَ ما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ: و نيست آن سنگ عذاب از ستمکاران دور از استحقاق، بلکه مستوجب آن بودند به سبب تمادى در کفر و عصيان و انهماک در مخالفت و طغيان. معنى دوم آنکه: و نيست شهرهاى معذبه قوم لوط از ستمکاران مکه دور، چه در اثناى سفرها بدان مى‌گذرند. پس اولى آنکه به نظر عبرت نگرند و از عذاب و عقوبت ترسان شده ايمان آرند و به اصلاح آيند.
ابو سعيد خدرى نقل نموده: «2» آنانکه عمل قبيح لواط را در قوم لوط بجا مى‌آوردند، از سى کمتر و از چهل بيشتر نبوده‌اند خداى تعالى چهل هزار مرد را هلاک نمود به جهت آنکه ترک امر به معروف و نهى از منکر نمودند. ابو بکر عيّاش گويد: «3» از حضرت باقر عليه السّلام پرسيدم که زنانشان به گناه مردان مؤاخذه شدند؟ فرمود: نه، چنانچه مردان به مردان مشغول شدند، زنان نيز به زنان مشغول شدند. نعوذ باللّه من الشيطان.
تحقيق رشيق: وجه مکررات قصص قرآنيه وجوهى ذکر نموده:
اولا- عوض شدن مخاطب در هر عصرى و تغيير نفوس در عهدى مجوز تکرار لفظى و معنوى است.
ثانيا- يک حکايت يا يک قاعده اساسى مى‌شود شاهد باشد براى چند مطلب مختلف متباعد الزمان، پس متکلم همان حکايت را بى‌تفاوت لفظ و معنى يا به اندک تفاوتى چند بار بقدر احتياج تکرار نمايد که تعدد اغراض و
«1» تفسير منهج الصادقين ج 4 ص 444.
«2» همان مدرک.
«3» مصدر اخير.
جلد 6 - صفحه 118
موارد عذرخواه آن تکرار خواهد شد.
ثالثا- يک عملى يا يک شخصى يا يک قومى ممکن است از چند جهت قابل تحسين يا تقبيح باشند، پس متکلم تکرار کند تحسين يا تقبيح آنها را و در هر مرتبه به يکى از اسباب حسن و قبح نظرش باشد، خواه تکرارها نزديک بهم يا دور از هم باشد، به يک لفظ باشد يا به تغيير الفاظ، در هر حال قرينه حال و مقام براى اشاره به جهت حسن و قبح باشد يا نه. حاصل آنکه بواسطه تعدد اسباب، تکرار، مضرّ نيست.
رابعا- مى‌شود يک حکايتى چند جزء داشته باشد و در هر تکرارش يک جزء علاوه بر سابق گفته شود که اساس آن حکايت گرچه تکرار شده اما اجزاء مکرر نيست مانند احوال نوح و قومش و قوم عاد و ثمود و لوط، گرچه مکرر باشد اما در هر بار چيزى زائد شده که مرتبه ديگر آن چيز نبوده و البته محتاج به مقدمات، پس آن تکرار شده و قسمت زائده مجوز خواهد بود.