اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِلي مَديَن‌َ أَخاهُم شُعَيباً قال‌َ يا قَوم‌ِ اعبُدُوا اللّه‌َ ما لَکُم مِن إِله‌ٍ غَيرُه‌ُ وَ لا تَنقُصُوا المِکيال‌َ وَ المِيزان‌َ إِنِّي أَراکُم بِخَيرٍ وَ إِنِّي أَخاف‌ُ عَلَيکُم عَذاب‌َ يَوم‌ٍ مُحِيطٍ (84)
و فرستاديم بسوي مدين برادر خود آنها شعيب را فرمود اي قوم من پرستش کنيد اللّه را نيست براي شما الهي غير از او و کم نکنيد کيل و وزن را يعني کم فروشي نکنيد بدرستي که من راه نمايي ميکنم شما را بخير و خوبي و بدرستي که من ميترسم بر شما عذاب روزي که بتمام شما احاطه کند.
وَ إِلي مَديَن‌َ عطف است به وَ لَقَد أَرسَلنا نُوحاً إِلي قَومِه‌ِ يعني و لقد
جلد 11 - صفحه 103
ارسلنا الي مدين و مدين اسم جدّ شعيب است گفتند فرزند ابراهيم بوده و شعيب فرزند ميکيل فرزند شحيب فرزند مدين بوده و بعضي نام پدر او را يوئب گفتند و بعضي تويه و بر هر تقدير مدين جدّ شعيب ميشود و قبيله او را بنام جد او نام نهادند مثل نامهاي فاميلي و حضرت شعيب بر اصحاب ايکه هم مبعوث شده و ايکه اسم درختي است که او را ميپرستيدند اخاهم شعيبا اخوه نسبي نه ديني چنانچه گذشت و در مجمع البحرين نام پدر شعيب را ميکد فرزند شخره فرزند مدين دانسته قال‌َ يا قَوم‌ِ اعبُدُوا اللّه‌َ ما لَکُم مِن إِله‌ٍ غَيرُه‌ُ تنبيه- از زمان نوح تا زمان حضرت خاتم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم تمام قوم آنها مشرک بودند بشرک عبادتي منکر وجود حق نبودند و شرک ذاتي نداشتند فقط إبن کمونه احتمال شرک ذاتي داده در درس افلاطون که سبزواري ميگويد:
(هويتان بتمام الذات قد || خالفتا بابن الکمونة استند)
و ثنويه شرک افعالي داشتند، و عشائره شرک صفاتي احدي منکر وجود حق نبوده جز طبيعي دهري واي بحال امروز که اکثر اهل عالم طبيعي هستند و جز محسوسات بچيزي معتقد نيستند نه بخدا، نه بملائکه، نه بجن نه ببهشت نه بدوزخ نه لوح نه قلم، نه عرش، نه کرسي آيا چه ميشود و چه بايد کرد.
وَ لا تَنقُصُوا المِکيال‌َ وَ المِيزان‌َ مکيال ظرفي است با او کيل ميکنند و آن چيزي که کيل ميکنند مکيل مينامند، و ميزان چيزي است که باو وزن ميکنند مثل ترازو و نحوه آن و آن چيز را موزون گويند و نقص المکيال و الميزان در باب معامله و فروش کم فروشي است چنانچه چيزهايي که بزرع و متر معين ميشود نقص کنند و اينکه علاوه بر اينکه گناه کبيره است جنبه حق الناسي هم دارد و متصرف اشتغال ذمّه ببقيه آن دارد و تصرف در ثمن بمقدار آن ناقص هم حرام است و اينکه يکي از اعمال قوم شعيب بوده چنانچه معامله با سنگ مجهول الوزن يا کيل
جلد 11 - صفحه 104
مجهول المقدار معامله مجهوله است و باطل است بيع مجهول جايز نيست.
إِنِّي أَراکُم بِخَيرٍ يعني بحمد اللّه شما از حيث مال و دولت و تفضلات الهي احتياج بکم فروشي نداريد، يا بمعني اينکه شما را بخير دلالت ميکنم که اينکه باعث فقر و بيچارگي شما ميشود.
إِنِّي أَخاف‌ُ عَلَيکُم عَذاب‌َ يَوم‌ٍ مُحِيطٍ يعني بلاي عمومي که سر تا سر شما را ميگيرد و احدي از شما نجات پيدا نميکند.