تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لِلَّهِ غَيْبُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ کُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَ تَوَکَّلْ عَلَيْهِ وَ ما رَبُّکَ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (123)
وَ لِلَّهِ غَيْبُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ: و خاصه ذات احديت الهى است علم آنچه غائب است در آسمان و زمين، و مخفى نباشد چيزى از علم او، يا براى خداست خزائن آسمان و زمين.
تنبيه: انبياء و ائمه معصومين عليهم السلام در مرتبه‌اى باشند که تلقى نمايند مغيبات را به تعليم سبحانى مانند وحى و الهام مانند ساير معلومات دينيه، بنابراين منافات ندارد با اختصاص غيب به ذات غيب الغيوب، چه احدى بدون تعليم الهى، مغيبات را عالم نخواهد بود.
وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ کُلُّهُ: و به سوى حکم الهى بازگردد در معاد تمام کارها، زيرا در دنيا گاهى به عنوان عاريه مالک شوند بعضى امر و نهى و نفع و ضرر را، و لکن در آخرت احدى را ملک و ملک نخواهد بود و فرمانفرمائى
جلد 6 - صفحه 161
اختصاص دارد به ذات سبحانى جل جلاله. فَاعْبُدْهُ: پس پرستش و ستايش کن ذات احديت الهى را که مالک الرقاب است. وَ تَوَکَّلْ عَلَيْهِ: و توکل بکن بر او در تمام امور و اعتماد و اطمينان به او بدار.
نکته: تقديم عبادت بر توکل اشاره است به آنکه نفع توکل به عابدان رسد، و توکل به مجرد گفتن بى‌اعتبار بود، بلکه بايد عقد قلبى راسخ و ثابت باشد به اينکه کارگذار عالم وجود، ذات سبحانى است لا غير.
وَ ما رَبُّکَ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ: و نيست پروردگار تو بى‌خبر از آنچه بجا مى‌آورند بندگان، بلکه عالم است به تمام اعمال از جزئى و کلى، ظاهرى و مخفى و هر يک را بر وفق افعال خود مجازات خواهد داد. در تيسير- از کعب الاحبار نقل شده که فاتحه تورات، اول سوره انعام و خاتمه آن آخر سوره هود است. «1» تبصره: آيه شريفه مشتمل است اصول مطالب را از اثبات مبدأ و توحيد و معاد و دعوت به حق و ارشاد بر توکل به خداوند مطلق و اخطار به مجازات اعمال بر سبيل حق.
اما اثبات مبدأ و توحيد بقوله «وَ لِلَّهِ غَيْبُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» اشاره به آنکه در عالم وجود ذاتى باشد مستجمع تمام صفات کماليه و منزه از کليّه نقايص و او ذات احديت غيب الغيوب است که خاصه حضرت او است غيب آسمان و زمين.
اما معاد- قوله «وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ کُلُّهُ» اعلام فرموده که به سوى ذات سبحانى است بازگشت تمام امور، و آن روز معاد باشد که افعال و اعمال بندگان به محضر عدلش حاضر آيند.
اما مرحله سوم- قوله «فَاعْبُدْهُ» که پرستش و ستايش مالک الرقاب را عقل حاکم باشد.
اما مرحله چهارم- قوله «وَ تَوَکَّلْ عَلَيْهِ» اشعار بسر آمد تمام صفات حميده فرموده، يعنى توکل و در مرحله اخيره اخطار به مجازات و مکافات اعمال بقوله
«1» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 205.
جلد 6 - صفحه 162
«وَ ما رَبُّکَ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ» عمليات بندگان مخفى و مستور نيست از علم ازلى الهى، بلکه احاطه دارد به تمامى ممکنات از کلى و جزئى و به حق مجازات يابند.
تمام شد سوره هود به استعانت خداوند محمود و الحمد لله رب العالمين و صلى اللّه على محمد و آله الطاهرين
جلد 6 - صفحه 163
سوره دوازدهم* « (يوسف عليه السّلام)»*
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ اين سوره مبارکه مکى است الا چهار آيه که معدل از ابن عباس نقل نموده که «1» مدنى است از اول آيه چهارم «لَقَدْ کانَ فِي يُوسُفَ وَ إِخْوَتِهِ آياتٌ لِلسَّائِلِينَ» تا سه آيه بعد.
عدد آيات: صد و يازده (111) آيه.
عدد کلمات: هزار و هفتصد و هفتاد و شش (1776) کلمه.
عدد حروف: هفتهزار و صد و شصت و شش (7166) حرف.
ثواب تلاوت: 1- علامه مجلسى قدس الله سره در جلد بيستم بحار به اسناد خود از ابى بصير از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده که: هر مؤمنى سوره يوسف قرائت کند در هر شب يا هر روز، حق تعالى روز قيامت جمال او را مثل جمال يوسف گرداند و از فزع اکبر روز قيامت ايمن شود و از خيار؟؟ بندگان صالح محسوب؛ و اين سوره در تورات مکتوب است. «2» 2- اسمعيل بن ابى زياد از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده از پدر بزرگوار خود از آباء گرام از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله قال رسول اللّه
«1» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 206.
«2» بحار الانوار ج 92 ص 279، و ثواب الاعمال ص 238، و مصدر سابق.
جلد 6 - صفحه 164
صلّى اللّه عليه و آله لا تنزلوا نسائکم الغرف و لا تعلّموهنّ الکتابة و لا تعلّموهنّ سورة يوسف و علموهنّ الغزل و سورة النّور. «1» فرمود: زنان خود را در غرفه‌ها منشانيد و کتابت را به آنها ياد ندهيد و سوره يوسف عليه السّلام را به ايشان تعليم مکنيد و ايشان را چرخ ريستن و سوره نور بياموزيد.
تنبيه: شخص بصير از اين حديث شريف آگاهى و هشيارى کاملى دريابد که نبى مکرم و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله تا چه اندازه رعايت حقوق شخصى و نوعى را منظور داشته که از هر فرمايشى دليلى هويداست. ملاحظه فرما درجه عطوفت آن سرور را در حفظ ناموس عصمت زنان که به جهت تأکيد و مبالغه نهى فرموده از چيزهائى که آثار بى‌عفتى از آن تراوش نمايد مانند سکون در غرفه‌ها و منظرگاهها، و تعليم نوشتن که جاسوس پرده‌درى، و تعليم تفسير سوره يوسف که شمه‌اى از طرفه‌چينى زنان است، و امر به آموختن سوره نور که آداب حجاب و دستور عصمت و عفت و حفظ از نامحرمان است؛ بنابراين البته چنين شريعتى، جامعه را وافى، و عاقل را اشاره‌اى کافى باشد.
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ