سوره هود، آیه ۱۲۳ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۵
وَ لِلَّهِ غَيْبُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَ تَوَكَّلْ عَلَيْهِ وَ مَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
و (آگاهی از) غیب (و اسرار نهان) آسمانها و زمین، تنها از آن خداست؛ و همه کارها به سوی او بازمیگردد! پس او را پرستش کن! و بر او توکّل نما! و پروردگارت از کارهایی که میکنید، هرگز غافل نیست!
معنی کلمات و عبارات
«غَیْبُ السَّمَاوَاتِ وَ الأرْضِ»: آگاهی از راز آسمانها و زمین. یعنی اطّلاع از غیب کائنات خاصّ خدا است و بس. «إِلَیْهِ یُرْجَعُ الأمْرُ»: کار و بار بدو حوالت میگردد. کار بندگان برای حساب و کتاب در آخرت بدو برگشت داده میشود. متصرّف در شؤون و گرداننده امور جهان او است.
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- آسمانها و زمین ، داراى غیبى وراى آنچه احساس و مشاهده مى شود. «و لله غیب السموت و الأرض»
۲- تنها خداوند مالک غیب آسمانها و زمین است. «و لله غیب السموت و الأرض»
۳- جهان ، حاوى آسمانهایى متعدد «و لله غیب السموت»
۴- جریان همه امور در اختیار خداوند است و تنها او منشأ همه آنهاست. «و إلیه یرجع الأمر کله»
مراد از «الأمر» همه فعل و انفعالات موجود در هستى است و از آن جا که اینها به فرمان تکوینى خدا تحقق مى یابند ، کلمه «امر» بر آنها اطلاق شده است. بازگشت امور به خدا (إلیه یرجع الأمر) به این معناست که خداوند منشأ همه آنها مى باشد.
۵- لزوم پرستش خدا و توکل بر او «فاعبده و توکل علیه»
۶- پرستش خداوند و توکل بر او ، از توصیه هاى الهى به پیامبر(ص) «فاعبده و توکل علیه»
۷- باور به انحصار مالکیت خداوند بر غیب هستى ، وادار کننده آدمى به پرستش خدا و توکل بر او «و لله غیب السموت و الأرض ... فاعبده و توکل علیه»
جمله «اعبده و توکل علیه» بر دو جمله «لله غیب السماوات و الأرض» و «إلیه یرجع الأمر کله» تفریع شده است. برداشت فوق ، ناظر به ارتباط آن با جمله نخست است.
۸- باور به بازگشت همه امور به خدا و منشأ بودن او براى همه کارها ، آدمى را به عبادت وى و توکل کردن بر او ، وامى دارد. «و إلیه یرجع الأمر کله فاعبده و توکل علیه»
در برداشت فوق جمله «اعبده و توکل علیه» در ارتباط با «إلیه یرجع ...» معنا شده است.
۹- پرستش خداوند ، سوق دهنده آدمى به توکل و سپردن امور خویش به اوست. «فاعبده و توکل علیه»
۱۰- خداوند ، هرگز از اعمال انسانها غافل نبوده و رفتارشان بر او مخفى نمى ماند. «و ما ربک بغفل عما تعملون»
۱۱- آگاهى به اعمال و رفتار انسانها ، از شرایط ربوبیت است. «و ما ربک بغفل عما تعملون»
۱۲- خداوند ، پرستشگران و بندگان خویش را از پاداشها بهره مند مى سازد. «فاعبده ... و ما ربک بغفل عما تعملون»
از هدفهاى بیان آگاهى خدا به اعمال انسانها ، پس از فرمان به عبادت و پرستش (اعبده) ، تضمین پاداش است.
۱۳- خداوند ، توکل کنندگان بر وى را یارى مى دهد. «و توکل علیه و ما ربک بغفل عما تعملون»
از بیان آگاهى خدا پس از توصیه به توکل (وتوکل علیه) ، برداشت فوق استفاده مى شود.
۱۴- باور و توجه آدمى به آگاهى خداوند از کردارها ، زمینه ساز روى آوردن به پرستش او و سپردن امور خویش به اوست. «فاعبده و توکل علیه و ما ربک بغفل عما تعملون»
از هدفهاى یادآورى نظارت خدا بر اعمال انسانها ، پس از توصیه به عبادت و توکل ، ترغیب آنان به پرستش و توکل کردن بر اوست; یعنى ، آن گاه که آدمى به آگاهى خدا و عدم غفلت او باور کرد ، به توصیه هاى او روى مى آورد.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
امداد به متوکلانایمان به توحید افعالیمالک غیب آفرینشپاداش عبادت خدامالک غیب آسمان هامالک غیب زمینایمان به مالکیت خداعلم به عمل انسان هامنشأ تدبیر امورایمان به بازگشت به خداخدا و عمل انسانهاعوامل عبادت خداغیب آسمان هاغیب زمینزمینه عبادت خداخدا و غفلتایمان به علم خداتوکل محمدزمینه توکلعبودیت محمدشرایط ربوبیتاهمیت عبادت خداآثار عبادت خدااهمیت توکل بر خداتوکل بر خداجهان بینی و ایدئولوژیاختیارات خداتعدد آسمانامدادهای خداتوصیه به محمدتوحید افعالیصفات جلالتنزیه خداپاداشهای خدامالکیت خداعوامل انگیزشجهان بینی توحیدیتوصیه های خداآثار ایماناختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۱)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۷ آیه
- غیب اسمانها، در احاطه علم خدا+۶ آیه
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۴ آیه
- خداوند، مبرّا از هرگونه غفلت+۱ آیه
- نفی تاثیر استقلالی غیر خداوند، در جهان هستی
- مالکیّت غیب (جهان غیر مادّی) در انحصار خدا+۲ آیه
- توحید عبادی، از فرمانهای مؤکّد خداوند+۳ آیه
- مالکیّت خدا بر تمام امور هستی، از دلایل توحید عبادی+۱ آیه
- توکّل، مایه پایداری و استقامت انسان، در برابر مخالفتها و سختیها+۳ آیه
- مامور شدن پیامبر(صلی الله علیه واله) به توکّل، از جانب خداوند+۸ آیه
- توکّل به خداوند در کارهای نیک، امری مهم و از دعوتهای مؤکّد الهی+۹ آیه
- توجّه به حاکمیّت انحصاری خداوند بر هستی، زمینه توکّل بر او
- اعتقاد به ربوبیّت خداوند، زمینه توکّل و اتّکا بر او+۴ آیه
- توجّه به علم خدا به احوال و اعمال بندگان، زمینه توکّل و اعتماد بر او+۱ آیه
- توجّه به مالکیّت خداوند، زمینه توکّل بر او
- عبادت خداوند، زمینه توکّل و اعتماد بر او
- توکّل به خداوند، امری مطلوب در تبلیغ و اجرای رسالتهای الهی+۷ آیه
- توکّل به خدا، امری شایسته و لازم در مبارزه با شرک و بتپرستی+۷ آیه
- تهدید کافران صدر اسلام به عذاب و کیفر، از سوی خدا+۳ آیه
- بازگشت پدیدههای جهان افرینش، به سوی خداوند
- مالکیّت جهان، از انِ خداوند+۲ آیه
- امور جهان، در اختیار و مالکیّت خداوند
- خداوند، مقصد نهایی حرکت جهان افرینش
- لزوم توکّل به خداوند، در تمام امور+۸ آیه
- لزوم عبادت و بندگی خداوند+۱ آیه
- وجوب توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی خداوند+۴ آیه
- ربوبیّت الهی، مقتضی نظارت دایمی و اگاهی کامل بر احوال و افکار و اعمال ادمیان
- اعمال گوناگون تمام مسلمانان، تحت مراقبت الهی+۱ آیه
- غیب و نهان زمین، در حیطه علم خداوند+۶ آیه
- عبادت خالصانه خدا، تکلیفی الهی بر عهده پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
- وجوب پرستش خدای یگانه و پرهیز از پرستش غیر او+۴ آیه
- عبودیّت خدا، درپی دارنده پاداش الهی
- پرستش خداوند و عبادت او، از توصیه های الهی به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
- توجّه به غافل نبودن خدا از اعمال مردم زمینه عبادت او
- توجّه به مالکیّت خداوند بر غیب و هستی، برانگیزنده پرستش او
- توجّه به بازگشت همه امور به خدا، مقتضی عبادت او+۱ آیه
- توجّه به علم خدا به احوال و اعمال بندگان، زمینه توکّل و اعتماد بر او+۱ آیه
- علم غیب به تمام موجودات، در انحصار خدا+۶ آیه
- خداوند، دارای علم غیب و اگاه به موارد ان+۵ آیه
- خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها+۳ آیه
- اختصاص علم غیب مطلق، به خدا+۳ آیه
- اگاهی خداوند به اعمال انسانها+۲ آیه
- خداوند، مبرّا از هرگونه غفلت+۱ آیه
- وجود حقایق غیبی و دور از دسترس بشر در اسمانها+۸ آیه
- احاطه علمی خداوند به غیب اسمانها+۸ آیه
- مالکیّت غیب اسمانها، در انحصار خداوند+۲ آیه
- علم خداوند، بر غیب و نهان زمین+۸ آیه
- مالکیّت غیب زمین، در انحصار خداوند+۲ آیه
- امور غیبی زمین، در حیطه علم خداوند+۸ آیه
- توصیه اکید خدا به محمّد صلی الله علیه و اله، برای توکّل بر خدا در کارها و امور+۸ آیه
- توکّل پیامبر صلی الله علیه و اله بر خدا، مایه استقامت او در برابر مخالفتها و سختیها+۳ آیه
- اعتقاد محمّد صلی الله علیه و اله به حاکمیّت انحصاری خدا، عامل توکّل او
- اعتقاد به ربوبیّت خدا، عامل توکّل محمّد صلی الله علیه و اله به خدا+۴ آیه
- اعتقاد به علم مطلق الهی، عامل توکّل محمّد صلی الله علیه و اله+۵ آیه
- اعتقاد محمّد صلی الله علیه و اله به انحصار مالکیّت خدا بر غیب هستی، سبب توکّل او
- اعتقاد به نظارت خدا، سبب توکل محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- عبادت خدا، مقتضی توکّل محمّد صلی الله علیه و اله به خدا
- توکّل محمّد صلی الله علیه و اله بر خدا در دعوت و تبلیغ خود، سفارش خدا به او+۷ آیه
- توکّل محمّد صلی الله علیه و اله بر خدا، در مبارزه با شرک، امری شایسته و لازم+۶ آیه
- «اعبُد»+۳ آیه
- خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۹ آیه
- عبادت محمّد صلی الله علیه و اله، فقط برای خداوند+۳ آیه
- پرستش خداوند و توکّل بر او، از توصیههای الهی به محمّد صلی الله علیه و اله
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور توکّل کردن بر خدا در سختیها+۶ آیه
- ایمان به روز رستاخیز، موجب توکّل به خدا
- ایمان به معاد، زمینهساز عبادت خدا
- بازگشت انسان به خدا برای کیفر و پاداش، هدف از معاد+۲ آیه
- حرکت تکاملی انسان، دارای هدف و مقتضی معاد+۲ آیه
- وجوب توکل به خداوند، در همه امور+۷ آیه
- وجوب عبادت و بندگی خداوند+۱ آیه
- وجوب عقیده به توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی+۴ آیه