تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ لَهُ مُوسى هَلْ أَتَّبِعُکَ عَلى أَنْ تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْداً (66)
قالَ لَهُ مُوسى: گفت موسى مر خضر را. هَلْ أَتَّبِعُکَ عَلى أَنْ تُعَلِّمَنِ:
آيا پيروى کنم تو را به شرط آنکه تعليم کنى مرا. مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْداً: از آنچه آموخته شده‌اى تو علمى که مبتنى بر رشد باشد يعنى صلاح و خير.
تحقيق: آيه شريفه دال است بر آنکه موسى عليه السلام با مرتبه اولوالعزمى و جلالت شأن، در مقام تعلم از خضر، غايت فروتنى را نموده و بدين کلمه جامعه کمال حسن ادب و لطف را اظهار داشته، چنانچه محققين، دوازده دستور کلى را براى تعلم از اين آيه استفاده فرموده‌اند:
1- منزلت خود را پست و تابع شدن.
2- استيذان در تابعيت لقوله «هَلْ أَتَّبِعُکَ».
«1» مجمع البيان ج 3 صفحه 483.
«2» تفسير عياشى، ج 2، ص 329، حديث 41.
جلد 8 - صفحه 88
3- تجهيل نفس و اعتراف به معلم به سبب علمش لقوله «عَلى أَنْ تُعَلِّمَنِ».
4- اقرار به عظمت نعمت تعليم، زيرا طلب کند معامله او را با خود به مثل آنچه خدا با او معامله فرموده در انعام، و لذا گفته شده: «من علّم انسانا مسئلة ملک رقّه».
5- تسليم امر به معلم و ترک منازعه که لازمه تبعيت باشد.
6- بجا آوردن متابعت بدون قيدى که غايت خضوع است.
7- ابتداى به اتباع، بعد به تعليم، بعد به خدمت، بعد به طلب علم.
8- طلب نکند از متابعت مگر تعليم را بدون غرض مال و جاه.
9- «مِمَّا عُلِّمْتَ» اشاره به طلب بعض معلومات براى حفظ قدر و منزلت معلم.
10- تعظيم علم و معلم و تفخيم شأن اين دو.
11- طلب ارشاد لقوله «رشدا» چه اگر غرض حصول رشد نباشد گمراه شود.
12- طلب موسى از خضر و آمدن او با آن منصب عظمى به نهايت تواضع، دلالت دارد بر آنکه هر که معلوماتش زيادتر، علم او به بهجت و سعادت بيشتر، پس طلبش به علم شديد و تعظيم او نسبت به اهل علم جليل خواهد بود «1».