آیه ۶۶ سوره کهف

سوره کهف(الكهف)، آیه ۶۶ · جزء ۱۵ · صفحه ۳۰۱

قَالَ لَهُ مُوسَىٰ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَىٰ أَن تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا

موسی به او گفت: «آیا از تو پیروی کنم تا از آنچه به تو تعلیم داده شده و مایه رشد و صلاح است، به من بیاموزی؟»

معنی کلمات و عبارات
«عَلَی»: عَلی حرف جرّ است و در اینجا بیانگر معنی شرط است (نگا: ممتحنه / ). «رُشْداً»: دانشی که موجب خیر و صلاح دین و دنیا شود (نگا: أنبیاء / ). مصدر است و برای مبالغه در معنی وصفی به کار رفته است. یعنی: عِلْماً ذا رُشْدٍ. مفعول دوم فعل (تُعَلِّمَنی) است.
نزول
نکات آیه
۱- موسى(ع) از خضر(ع) براى همراه شدن با او، اجازه خواست. «قال له موسى هل أتّبعک» ۲- هدف موسى از همراه شدن با خضر، بهرهورى از علم رشدآفرین وى بود. «هل أتّبعک على أن تعلّمن ممّا علّمت رشدًا» «رشداً» اگر مفعولٌ له باشد، مفاد آیه این است که: «پیروى من، به منظور رشد یافتن است» که اگر مفعولٌ به باشد، مراد این است که: «تو را پیروى مى کنم بر این اساس که آنچه را رشد است، به من بیاموزى.». ۳- موسى(ع) به «علم لدنىِ» حضرت خضر احساس نیاز مى کرد. «هل أتّبعک على أن تعلّمن ممّا علّمت رشدًا» ۴- موسى(ع)، به محرومیت خود از علومى که نزد خضر بود، اعتراف داشت و در برابر مقام علمى و عملى او، متواضع و فروتن بود. «هل أتّبعک على أن تعلّمن ممّا علّمت» اظهار آمادگى براى تبعیت، نشانِ خضوعِ موسى(ع) در برابر کردار خضر(ع)، و اظهار اشتیاق به آموختن، حاکى از تواضع موسى در برابر علم او است. ۵- موسى(ع) براى رسیدن به رشد و تکامل َ برتر از راه تحصیل دانش، در تلاش بود. «هل أتّبعک على أن تعلّمن ممّا علّمت رشدًا» ۶- در دیدگاه موسى(ع)، خضر(ع)، - فردى تعلیم دیده، و علوم ویژه او، دانشى اکتسابى بود. «ممّا علّمت» ۷- دانش ویژه خضر(ع)، برگرفته از تعلیم خداوندى بود. «علّمنه من لدنّا علمًا ... ممّا علّمت رشدًا» ۸- دریافت آموخته هاى خضر، در دیدگاه موسى، وابسته به پیروى از آن حضرت بود. «هل أتّبعک على أن تعلّمن» ۹- علوم لدنى خضر، دامنه گسترده اى داشت. «تعلمن ممّا علّمت» «من» در «ممّا» معناى تبعیض دارد. موسى(ع) با این تعبیر، مى گوید: «من، خواهان آموختن بخشى از آن علوم گسترده تواَم». ۱۰- پیمودن راه تکامل و رسیدن به معارف ویژه الهى، نیازمند معلم و راهنما است. «هل أتّبعک على أن تعلّمن ممّا علّمت رشدًا» این که موسى(ع) خود را براى رسیدن به رشد، به تبعیت از خضر(ع) ناگزیر مى بیند و براى ملاقات با وى، سفر و مشقت هاى آن را تحمّل مى کند، نشان احساس نیاز او به راهنما است. ۱۱- موسى(ع) همسفر خود را به همراهى با خضر(ع) و دریافت علوم او، وادار نکرد.* «هل أتّبعک على أن تعلّمن» در سفر با خضر، سخنى از همسفر موسى به میان نیامده است; ممکن است او در این سفر، از موسى جدا شده و یا به دلیل شخصیت برجسته موسى و خضر(ع) تنها، از آن دو، در آیات بعد یاد شده باشد. جمله «ذلک ما کنّا نبغ» در آیات قبل، احتمال دوم را تأیید مى کند. ۱۲- فروتنى و ادب در برابر عالمان الهى، لازم است. «هل أتّبعک على أن تعلّمن ممّا علّمت رشدًا» ۱۳- علم پیامبران، محدود و قابل افزایش است. «هل أتّبعک على أن تعلّمن ممّا علّمت رشدًا» ۱۴- مراتب پیامبران در بهره مندى از علم و کمال، متفاوت است. * «هل أتّبعک على أن تعلّمن ممّا علّمت رشدًا» برداشت بدان احتمال است که خضر(ع) از پیامبران باشد. ۱۵- برخوردارى از تمام مراتب علم و نیز کمال نهایى، شرط نبّوت نیست. «هل أتّبعک على أن تعلّمن ممّا علّمت رشدًا» ۱۶- علم ارزشمند، علمى است که تضمین کننده رشد و تکامل معنوى انسان باشد. «تعلمن ممّا علّمت رشدًا» ۱۷- علوم الهى، تضمین کننده رشد و تکامل انسان است. «على أن تعلّمن ممّا علّمت رشدًا» ۱۸- مسافرت با عالم و تحمّل سختى ها در راه کسب دانش و رشد و کمال، ارزشمند است. «لقد لقینا من سفرنا هذا نصبًا ... هل أتّبعک على أن تعلّمن ممّا علّمت رشدًا»
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۹- «عن جعفربن محمد(ع): ... ان موسى لمّا کلّمه اللّه تکلیماً... قال فى نفسه: «ما أرى أنّ اللّه، عزّوجلّ خلق خلقاً أعلم منّى!». فأوحى اللّه، عزّوجلّ، إلى جبرئیل «یا جبرئیل! أدرک عبدى موسى قبل أن یهلک و قل له: إنّ عند ملتقى البحرین رجلاً عابداً فاتبعه و تعلّم منه.» ; از امام صادق(ع) روایت شده:... آن گاه که خداوند با موسى تکلم کرد... موسى در دل خود گفت: «نمى بینم که خداى عزّوجلّ، خلقى را آفریده باشد که از من اعلم باشد!». پس خدا به جبرئیل وحى کرد: «بنده ام، موسى را پیش از آن که هلاک شود، دریاب و به او بگو: در محل تلاقى دو دریا، مرد عابدى هست همراه اش برو و از او علم بیاموز». [منبع: علل الشرایع، ص ۵۹، ح ۱، باب ۵۴; تفسیر برهان، ج ۲، ص ۴۷۲، ح ۱.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۹۹)
  • احترام موسی(علیه السلام) به خضر(علیه السلام)، برای استفاده علمی از محضر او+۱ آیه
  • احترام موسی به خضر(علیهما السلام)، هنگام فراگیری از او+۳ آیه
  • کمال ادب و متانت موسی(علیه السلام) در برابر معلّم خویش (خضر)+۳ آیه
  • اجازه خواستن موسی از خضر(علیهما السلام) برای کسب علم از وی
  • توجّه موسی(علیه السلام) به نقش مشیّت الهی در انجام کارها در عین تعهّد به خضر(علیه السلام) نشانه اهمّیّت ان+۱ آیه
  • اعتراف موسی(علیه السلام) به برتری علمی خضر بر او+۱ آیه
  • موسی(علیه السلام)، در پی اموختن علم تاویل از حضرت خضر(علیه السلام)+۱ آیه
  • نقش اگاهی به معارف الهی، در تربیت و رشد انسان
  • ملاقات موسی(علیه السلام) با خضر(علیه السلام) و تقاضای تعلیم از وی، در راستای رشد و تربیت وی+۱ آیه
  • موسی(علیه السلام) خواستار تعلیم معارف از خضر(علیه السلام)در جهت تربیت خویش
  • اجازه شاگرد از معلّم برای یادگیری، از اداب تعلّم
  • اجتناب از شتابزدگی و عجله در پرسش، پیش از پایان تعلیم استاد، از اداب تعلّم+۱ آیه
  • احترام و تکریم معلّم، از اداب تعلّم
  • اطاعت کامل از معلّم، از اداب تعلّم+۱ آیه
  • توکّل و واگذاری امور به مشیّت الهی، از اداب تعلّم+۱ آیه
  • صبر و شکیبایی، از اداب تعلّم+۲ آیه
  • متابعت موسی(علیه السلام) از خضر(علیه السلام) برای تعلّم از وی، با هدف دستیابی به رشد
  • تعلّم علوم و معارف الهی به خضر(علیه السلام) از جانب خداوند+۱ آیه
  • تعلّم اموختههای رشدافرین خضر(علیه السلام)، هدف همراهی موسی(علیه السلام) با وی
  • تعلّم و برخوردار بودن خضر(علیه السلام)، از علم مخصوص خداوند
  • تعلّم معارف ویژه الهی نیازمند به معلّم وارسته
  • اشتیاق فراوان موسی(علیه السلام) به تعلّم و فراگیری علوم خضر(علیه السلام)+۱ آیه
  • اموزش به دست معلّمی مجرّب، راهی برای فراگیری علوم
  • دشواری اموختن برخی علوم+۱ آیه
  • سفر موسی(علیه السلام) به مجمعالبحرین، برای تعلّم از خضر(علیه السلام)+۲ آیه
  • درخواست تبعیّت موسی(علیه السلام) از خضر(علیه السلام)، برای استفاده از تعلیمات رشدافرین وی
  • تواضع موسی(علیه السلام) در برابر مقام علمی خضر(علیه السلام)
  • تواضع و فروتنی در برابر معلّم، از اداب تعلّم
  • تعلّم و فراگیری علم، مطلوب و ارزشمند
  • تعلیم و اموزش دادن دیگران، مطلوب و ارزشمند
  • حرمت قتل نفس، در دین موسی(علیه السلام)+۵ آیه
  • ادب و احترام موسی(علیه السلام)، در برابر خضر(علیه السلام)+۱ آیه
  • پیروی از خضر(علیه السلام)، راه رسیدن موسی(علیه السلام) به دانش خضر(علیه السلام)
  • بهره گیری از علم خضر(علیه السلام)، هدف موسی(علیه السلام) از همراهی با وی
  • درخواست موسی(علیه السلام) از خضر(علیه السلام)، در مورد همراهی با وی، برای فراگیری علم
  • برتری علمی خضر(علیه السلام) بر موسی(علیه السلام)، در بعضی موارد
  • اثبات راستگویی خضر(علیه السلام) و درستی پیش بینی او، از شکیبا نبودن موسی(علیه السلام) بر اقدامات وی+۷ آیه
  • خضر(علیه السلام)، برخوردار از علوم موجب رشد و کمال انسان
  • موسی(علیه السلام)، طالب رشد و کمال و در پی به دست اوردن علوم لازم برای رسیدن به ان
  • موسی(علیه السلام)، خواهان پیروی از خضر(علیه السلام) به منظور بهره مند شدن از دانش رشدافرین وی
  • رشد علمی و استفاده از معلومات خضر(علیه السلام)، هدف موسی(علیه السلام) از تلاش برای زیارت وی+۲ آیه
  • تصمیم جدّی موسی(علیه السلام) برای زیارت خضر(علیه السلام)+۲ آیه
  • تلاش موسی(علیه السلام) برای زیارت خضر(علیه السلام) به هدف استفاده علمی و رشد و تکامل+۲ آیه
  • ارزشمندی تحمّل سختیها، جهت کسب دانش و رشد+۲ آیه
  • عدم غفلت موسی(علیه السلام) از گفتن ان شاءالله، هنگام گفتگو با خضر(علیه السلام)+۲ آیه
  • کارهای خضر(علیه السلام)، دارای اسرار و مصالح نهفته+۱۴ آیه
  • نکوهش خضر(علیه السلام) از بی صبری موسی(علیه السلام)، پس از بیان اسرار کارهایش+۲ آیه
  • سکوت موسی(علیه السلام) در قبال کارهای خضر(علیه السلام)، شرط ان حضرت برای مصاحبت با وی+۲ آیه
  • لزوم تواضع و فروتنی به هنگام سؤال
  • لزوم تواضع و فروتنی، هنگام سؤال
  • سؤال موسی(علیه السلام) از خضر(علیه السلام) برای همراهی با او و اموختن از علوم لدنّی وی+۱ آیه
  • سؤال مکرّر و تقریری خضر(علیه السلام) از موسی(علیه السلام)درباره ناتوانی و بی صبری وی در برابر کارهای اسرارامیز او+۶ آیه
  • سؤال موسی(علیه السلام) از خضر(علیه السلام) برای همراهی با وی و اموختن از علوم لدنّی وی+۲ آیه
  • اموزش دیدن، راهی برای شناخت حقایق ناشناخته
  • بی صبری موسی(علیه السلام) در برابر کارهای به ظاهر ناصحیح خضر(علیه السلام)+۷ آیه
  • عدم اگاهی موسی(علیه السلام) از راز کارهای خضر(علیه السلام)علّت بی صبری او+۴ آیه
  • جدا شدن خضر(علیه السلام) از موسی(علیه السلام) به دلیل بی صبری او در برابر کارهای وی+۲ آیه
  • تاکید و پیش گویی خضر از ناشکیبایی موسی(علیه السلام) و تعهد او به خضر(علیه السلام)مبنی بر پیشه کردن صبر در برابر کارها و تعالیم او+۳ آیه
  • صابران، گروهی شایسته و والا مقام در نظر موسی(علیه السلام)+۳ آیه
  • ممکن بودن فراگیری علوم و اسرار برای انسانهای صبور از دیدگاه موسی(علیه السلام)+۳ آیه
  • مشروط بودن تعلّم و یادگیری به صبر و شکیبایی+۳ آیه
  • سؤال عجولانه و اعتراض گونه موسی(علیه السلام) از کارهای شگفت خضر(علیه السلام)+۱۰ آیه
  • پذیرش عذرخواهی موسی(علیه السلام) از سوی خضر نبی(علیه السلام) و اجازه ادامه همراهی با او+۳ آیه
  • درخواست موسی(علیه السلام) از خضر(علیه السلام)، مبنی بر عفو وی و عدم مؤاخذه برای پیش امدن فراموشی+۲ آیه
  • عفو و گذشت خضر(علیه السلام) نسبت به موسی(علیه السلام)، در پی درخواست عفو و عدم مؤاخذه او+۲ آیه
  • علم و اگاهی، زمینه اطاعت از حق+۳ آیه
  • علم، باعث رشد و تکامل ادمی
  • لزوم پیروی از عالمان و اگاهان+۳ آیه
  • علم موسی(علیه السلام)، محدود و قابل افزایش+۱ آیه
  • موسی(علیه السلام) در پی دستیابی به علم تاویل و تحلیل حوادث از خضر(علیه السلام)+۱ آیه
  • امکان فراگیری علم غیب، برای برخی انسانها+۲ آیه
  • اجرای کار تبرّعی از سوی خضر(علیه السلام) مورد اعتراض موسی(علیه السلام)+۲ آیه
  • توجّه انسان به مشیّت الهی، مایه وفای به عهد و مانع وی از پیمان شکنی+۴ آیه
  • تعهّد موسی(علیه السلام) به خضر(علیه السلام) مبنی بر شکیبا بودن در برابر کارهای او+۵ آیه
  • توجّه به مشیّت الهی، تضمینی برای اجرای تعهّدات+۴ آیه
  • سوراخ شدن بدنه کشتی به دست خضر(علیه السلام)و غرق شدن کشتی نشینان، امری ناپسند از دیدگاه موسی(علیه السلام)+۳ آیه
  • قرار گرفتن سرنشینان کشتی در معرض غرق، علّت اعتراض موسی(علیه السلام) به عمل خضر(علیه السلام)+۲ آیه
  • حرمت قتل نفس، در دین موسی(علیه السلام)+۵ آیه
  • کشتن به جرم قتل، عملی پسندیده و جایز، در شریعت موسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • حمایت خداوند از کودکان یتیم و حفظ اموال انان، با ماموریّت دادن به خضر(علیه السلام) برای ترمیم دیوار فرسوده انان+۲ آیه
  • اعتقاد به مشیّت خداوند، موجب صبر کردن در مشکلات+۱ آیه
  • سرزنش خضر علیه السلام از موسی علیه السلام، به دلیل بیصبری در برابر سوراخ کردن کشتی و قتل نوجوان و تعمیر دیوار فرسوده+۵ آیه
  • اعتراض موسی علیه السلام به خضر علیه السلام درباره معیوب و سوراخ کردن کشتی+۳ آیه
  • اعتراض موسی علیه السلام به خضر علیه السلام درباره قتل پسر بچه+۳ آیه
  • اعتراض موسی علیه السلام به خضر علیه السلام درباره اصلاح و ترمیم دیوار بدون مزد+۳ آیه
  • اعتراف موسی علیه السلام به نسیان و اشتباه خود در برابر خضر علیه السلام+۳ آیه
  • بیصبری موسی علیه السلام در برابر کارهای شگفتانگیز خضر علیه السلام+۷ آیه
  • جداشدن خضر علیه السلام از موسی علیه السلام، به دلیل بیصبری او در برابر کارهای وی+۲ آیه
  • پیشگویی خضر علیه السلام از ناشکیبایی موسی علیه السلام و تعهد او مبنی بر پیشه کردن صبر در برابر کارها و تعالیم او+۱ آیه
  • ملاقات موسی علیه السلام با خضر علیه السلام و تقاضای تعلیم از وی، در راستای رشد و تربیت وی+۱ آیه
  • اشتیاق موسی علیه السلام برای تعلّم و فراگیری از علوم خضر علیه السلام+۲ آیه
  • درخواست تبعیت موسی علیه السلام از خضر علیه السلام برای استفاده از تعلیمات رشد افرین وی+۱ آیه
  • پرسش موسی علیه السلام از خضر علیه السلام برای کسب علوم از محضر وی+۱ آیه
  • موسی علیه السلام، طالب رشد و کمال و در پی دستیابی به علوم لازم برای ان+۱ آیه
  • موسی علیه السلام خواهان پیروی از خضر علیه السلام به منظور بهرهمند شدن از دانش رشد افرین وی+۱ آیه
  • احترام موسی علیه السلام به خضر علیه السلام در معاشرت و همراهی با وی به منظور استفاده علمی از او+۱ آیه
  • ادب و احترام موسی علیه السلام در برابر خضر علیه السلام+۲ آیه
  • بهرهگیری از علم خضر علیه السلام، هدف موسی علیه السلام از همراهی با وی+۱ آیه
  • بهرهمندی خضر علیه السلام از ولایت الهی و تصرّف او در امور به فرمان خدا+۶ آیه
واژه‌ها