تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَوْمَ يَرَوْنَ الْمَلائِکَةَ لا بُشْرى يَوْمَئِذٍ لِلْمُجْرِمِينَ وَ يَقُولُونَ حِجْراً مَحْجُوراً «22»
يَوْمَ يَرَوْنَ الْمَلائِکَةَ: ياد کن اى پيغمبر روزى را که ببينند مشرکان و کافران ملائکه را و آن، روز مرگ يا حشر باشد. لا بُشْرى يَوْمَئِذٍ لِلْمُجْرِمِينَ: هيچ مژده و بشارتى نباشد آن روز براى کافران که هميشه در فسق و کفر بوده‌اند تا مرگ، پس ممنوع باشند از بشارت و نيابند آن را در آن روز. وَ يَقُولُونَ حِجْراً مَحْجُوراً: و گويند ملائکه در آن روز ديدن که حق تعالى گردانيده است بهشت يا بشارت را بر شما حرامى که بازداشته شده است از شما.
نزد اکثر مفسران ضمير «يقولون» راجع به کفار است، يعنى کافران در زمان نااميدى از بشرى اين کلمه را گويند به جهت استعاذه، و طلب اينکه حق تعالى منع عقوبت فرمايد از ايشان چنانکه در دنيا هر وقت که شدتى و مکروهى ايشان را پيش آمدى مى‌گفتند: «حِجْراً مَحْجُوراً» (اى: نرى ضيقا مضيقا) يعنى سختى سخت و تنگى تنگ مى‌بينيم و اين کلمه را بيشتر در آن وقت گويند که دشمن
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 364 و 365، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 322
در مقابل ايشان ايستد. «1» ابن جريح گفته: اهل جاهليت چون در ماههاى حرام، دشمن مقابل آنها مى‌آمد، از ترس کشتن مى‌گفتند: «حجرا محجورا» يعنى حرام است بر شما هتک حرمت ما در اين ماه، پس متصدى کشتن و اذيت ما مشويد؛ و به سبب اين کلمه از شر دشمن ايمن مى‌شدند. چون روز قيامت ملائکه را ببينند، زبان به اين کلمه گشايند به گمان اينکه به گفتن آن از شدت و هول قيامت خلاص خواهند شد مانند خلاصى دنيا، و لکن هيهات که نجات يابند. «2» تفسير برهان- از حضرت باقر عليه السّلام در حديث قبض روح کافر فرمايد:
وقتى برسد روح کافر به حلقومش، مى‌زنند ملائکه روى و پشت او را و گفته شود خارج کنيد روح خود را، امروز جزا داده شويد عذابى خوار کننده به سبب آنچه قائل شديد نسبت غير حق را به خدا، و بوديد که از آيات الهى استکبار مى‌ورزيديد؛ اينست آيه شريفه (يَوْمَ يَرَوْنَ الْمَلائِکَةَ لا بُشْرى). «3» حاصل آيه آنکه: طلب نزول ملائکه نمايند و حال آنکه چون نزد مرگ يا قيامت ملائکه را ببينند، لقاى ايشان را کراهت دارند و آنها ترسان و هراسان باشند، زيرا از ايشان به غير از آثار عقوبت و عذاب چيزى مشاهده نکنند.