تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ قَدِمْنا إِلى ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً «23»
وَ قَدِمْنا إِلى ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ: و قصد نموديم بسوى آنچه کردند کافران از کردارهائى که در صورت نيکو نمايد مانند صله رحم و مهماندارى و اطعام
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 366، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«2». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 366، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«3». تفسير برهان، ج 6، ص 158.
جلد 9 - صفحه 323
گرسنگان و اکرام يتيمان و فريادرسى مظلومان و امثال آن، فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً: پس گردانيديم آن کارها را مانند ذره‌هاى پراکنده در هوا، يا غبار متفرقه يا خاکستر به باد داده، يعنى آن را قبول نفرمائيم و ثوابى بر آن مترتب نسازيم، چنانکه نفع و فايده از هباء منثور است، زيرا شرط در قبول اعمال، ايمان است و آن از ايشان مفقود باشد.
تنبيه: بدانکه قدوم در اين مقام بر حقيقت معنى خود و آنچه مشابه آن باشد نيست، زيرا آن بر حق تعالى ممتنع است، و لکن تمثيل و تشبيه حال کفار و اعمال صادره در حال کفر است از صله رحم و اطعام فقرا و احسان و آنچه به حسب ظاهر نيکو باشد به حال قومى که مخالفت سلطان نموده توجه نمايد قهر سلطانى نسبت به آنان که تمام املاک و اثاثيه آنها را به تمامه از تصرف ايشان بيرون آورده فاسد و ضايع سازد بر وجهى که هيچ اثرى از آن باقى نماند و آن را به باد دهد؛ پس حق تعالى اعمال کفار را تشبيه نموده به غبار در پستى و کمى و بى‌فايدگى، و بعد به منثور در پراکندگى به حيثيتى که ممکن نيست جمع آن، يعنى ثواب بر اعمال آنها مترتب نسازد و آن را مانند غبار متفرقه گرداند که هيچ اثرى در قيامت نخواهد داشت.
على بن ابراهيم از ابو حمزه ثمالى از حضرت باقر عليه السّلام. قال يبعث اللّه يوم القيمة قوما بين ايديهم نورا کالقباطي ثم يقال لذلک کن هباء منثورا ثم قال يا ابا حمزة انهم کانوا يصومون و يصلون و لکن کانوا اذا عرض شى‌ء من الحرام اخذوه و اذا ذکر لهم شى‌ء من فضل امير المؤمنين عليه السّلام انکروه. «1» فرمود: خداوند مبعوث فرمايد روز قيامت جماعتى را که در جلو آنان نورى باشد مانند سفيدى کتان، پس گفته شود مر آن را ذره پراکنده شويد، بعد حضرت فرمود: اى ابا حمزه، بدرستى که ايشان روزه مى‌گرفتند و نماز مى‌خواندند، و لکن هرگاه عارض مى‌شد براى آنها چيزى از حرام، مى‌گرفتند آن را؛ و هرگاه ذکر مى‌شد براى آنها از فضيلت امير المؤمنين عليه السّلام، انکار
«1». تفسير على بن ابراهيم قمى، ج 2، ص 112 و 113 از انتشارات کتابفروشى علّامه قم.
جلد 9 - صفحه 324
مى‌نمودند آن را.