تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً وَ کانَ رَبُّکَ قَدِيراً (54)
نوع پنجم از شواهد قدرت آنکه مى‌فرمايد:
وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً: 1- و پروردگار شما ذاتى است که بيافريد از محض قدرت از آب، آدم را، يعنى آبى که طينت او را بدان تخمير نمود. 2- يا آب را جزئى از ماده بشر گردانيد تا مجتمع شود با صفت سلاله و قبول اشکال و هيئات بشريه کند به سهولت، يا خلق کرد حسن آدمى را از آب منى. فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً: پس قرار داد او را خداوند نژاد و پيوند، يعنى انسان را دو قسم گردانيد: يکى مرد که نسبت نسب به ايشان بود، چنانکه گويند فلان
«1». تفسير الصّافى، ج 4، ص 19، چاپ سعيد مشهد به نقل از کافى.
«2». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 391 و 392، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 356
پسر فلان و فلانه دختر فلان؛ و ديگر زن که دامادى به ايشان وجود يابد. از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام مروى است که: نسب آنکه نکاح آن حرام باشد، و صهر آنکه مناکحه آن حلال باشد مانند دختر عمو و دختر دائى. «1» وَ کانَ رَبُّکَ قَدِيراً: و هست پروردگار تو توانا بر آفريدن پسر و دختر و مرد و زن که متقابلانند از ماده واحد به اعضاى مختلفه و طباع متباعده، و گاهى از يک نطفه توأمين که پسر و دختر باشد ايجاد فرمايد جلّت قدرته.
تبصره: 1- ثعلبى که از مفسرين و مشاهير روات عامه و اهل سنت است روايت نموده که اين آيه در شأن حضرت امير المؤمنين عليه السّلام نازل شده که حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله تزويج فرمود او را دختر خود حضرت فاطمه عليها السّلام را، پس فرمود: اگر خلق نشده بود على بن ابى طالب، هر آينه نبود براى فاطمه همسرى. «2» 2- در خبر ديگر فرمود: اگر تو نبودى، هر آينه نبود براى فاطمه کفوى بر روى زمين.
3- سدى نيز که از مفسرين عامه است روايت نموده که اين آيه در شأن حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و على بن ابى طالب عليه السّلام نازل شده، و اخبار دهنده است از تزويج حضرت فاطمه عليها السّلام به شاه اولياء و دامادى سرور اوصياء به خاتم انبياء. «3» 4- از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله مروى است که حق تعالى خلق علقه کرد در صلب آدم عليه السّلام، و بعد از آن صلب آدم به صلب شيث، و بعد از اصلاب طاهرين به ارحام طاهرات نقل مى‌فرمود تا به عبد المطلب، آنگاه او را دو نصف نمود: نصف آن را در صلب عبد اللّه، و نصف ديگر در صلب ابو طالب نهاد؛ از اول، مرا آفريد و نبوت و رسالت و کتاب
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 392، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«2». تفسير برهان، چاپ دار الکتب العلميّة، ج 3، ص 171، روايت 10، به نقل از تفسير الثعلبى.
«3». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 393، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 357
کرامت فرمود، و از دوم، على عليه السّلام را خلق و در او ولايت و طهارت و شجاعت و امامت داد، اينست فرمايش الهى «و هو الّذى خلق من الماء بشرا فجعله نسبا و صهرا فانا و علىّ من نور واحد». «1» خاتمه: بطور اجمال قضيه خطبه حضرت فاطمه سلام اللّه عليها- در کتاب مناقب خوارزمى و کتاب ذريّه طاهره و کشف الغمه و غيره:
چون حضرت فاطمه عليها سلام اللّه بالغ شد، اکابر قريش و اشراف به خواستگارى آمدند، حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله هر يک را جوابى فرمود؛ از جمله ابو بکر آمد، عرض نمود: يا رسول اللّه، اسلام من و سابقه صحبت من مى‌دانى و از پيرمردان قريشم و بارها شنيده‌ام که فرمودى هر حسب و نسبى روز قيامت منقطع است مگر حسب و نسب من، مرا رغبت آنست که فاطمه را به من دهى. حضرت اعراض نمود، مرتبه دوم و سوم تکرار کرد، حضرت فرمود: کار فاطمه به مشيت الهى است، به هر که خواهد دهد.
عمر آمد، همين جواب شنيد.
عبد الرحمن بن عوف آمد، حضرت جواب نفرمود. عبد الرحمن گمان کرد توقف رسول به جهت صداق است، گفت: چندين شتر و گاو و گوسفند و زر و سيم صداق دهم. حضرت در غضب و کفى سنگريزه به کنار عبد الرحمن ريخت، همه درّ و مرجان شد، فرمود: بردار تا مال تو بيشتر شود، نگفتم امر فاطمه با خداست. شرمنده برگشت.
حضرت امير المؤمنين وارد شد، حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: آيا حاجتى دارى، حيا مانع، و سر به زير انداخت. رسول فرمود: شايد به خطبه فاطمه آمده‌اى؟ عرض کرد: بلى، فرمود: صداق چه دارى؟ عرض کرد: بر تو مخفى نيست که مرا غير از اسبى و شترى آبکش و شمشيرى و زره‌اى چيزى نيست؛ حضرت فرمود: اسب و شتر و شمشير را محتاج هستى، زره را بفروش؛ امير عليه السّلام فرحناک بيرون آمد به مصلاى خود مشغول نماز شد، سلمان
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 393، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 358
عرض کرد: يا على اجابت کن رسول را. امير المؤمنين عليه السّلام نزد پيغمبر آمد، حضرت فرمود: بشارت باد تو را اى على که خداى تعالى فاطمه را به تو تزويج فرمود در آسمان پيش از آنکه من او را به تو دهم در زمين، در اين حال ملکى نزد من آمد که قبل از اين نيامده بود و مرا گفت (ابشر يا محمد باجتماع الشّمل و طهارة النّسل) پرسيدم: نام تو چيست؟ گفت: «سيطائيل» يکى از جمله ملائکه موکله به قوائم عرش از خدا درخواست نمودم تا اين بشارت را از جانب او به تو رسانم، و جبرئيل در عقب من آيد تا تفصيل را باز گويد. جبرييل نازل و مرا بشارت داد که حق تعالى امر فرمود به ملائکه مقربين تا در آسمان عقد و نکاح بستند ميان فاطمه و على، پس حرير سفيدى از حريرهاى بهشت به دست من نهاد، از نور چيزى نوشته بود. از جبرئيل آن را پرسيدم، گفت: اينجا نوشته که حق تعالى نظر فرمود بر زمين و تو را برگزيد و رسالت داد. بار ديگر نظر فرمود، براى تو برادرى و مصاحبى و وزيرى برگزيد و دختر تو را به او داد.
گفتم: آن کيست؟ گفت: على بن ابى طالب که پسر عم نسبى و وزير و خليفه تو است، و حق تعالى امر فرمود تا خازنان بهشت بهشتها را بياراستند و حور و قصور و منازل را خطاب رسيد تا به انواع حلى و حلل مزين شدند، و حور العين به زينت تمام آراسته سوره «يس» و «طه» و «طواسين» و «حواميم» مى‌خواندند و بادهاى بهشتى را فرمان رسيد تا انواع عطر و طيب برداشتند و در بهشت پراکنده ساختند، و ملائکه همه آسمانها را امر فرمود در آسمان چهارم حاضر و منبرى از نور بر در بيت المعمور نهادند «راحيل» که افصح ملائکه است امر فرمود تا به منبر بر آمده خطبه خوانده و اعلام نمود که حق تعالى تزويج نمود حضرت فاطمه سلام اللّه عليها را به حضرت امير المؤمنين عليه السّلام. «1»
«1». المناقب للخوارزمى، فصل فى تزويج رسول اللّه ايّاه فاطمة الزهرا عليهما السّلام، ص 251- 247.
انتشارات مکتبة نينوى الحديثة، و نيز بحار الانوار، ج 43، ص 135- 124، چاپ 1384، المکتبة الاسلامية و نيز در کشف الغمّة فى معرفة الائمّة، ج 1، ص 357- 353.
جلد 9 - صفحه 359