تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
تَبارَکَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّماءِ بُرُوجاً وَ جَعَلَ فِيها سِراجاً وَ قَمَراً مُنِيراً (61)
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 414. چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 366
تَبارَکَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّماءِ بُرُوجاً: بزرگوار و کثير البرکة است آن ذاتى که به قدرت کامله بيافريد در آسمان بروجهاى دوازده گانه را که عبارت است از: حمل، ثور، جوزا، سرطان، اسد، سنبله، ميزان، عقرب، قوس، جدى دلو، حوت؛ که منازل آنها نسبت به کواکب سياره است که آن: زحل، مشترى، مريخ، زهره، عطارد، آفتاب و ماه مى‌باشد؛ زيرا حمل و عقرب منزل مريخ است، و ثور و ميزان منزل زهره، و جوزا و سنبله منزل عطارد، و قوس و حوت منزل مشترى، و جدى و دلو منزل زحل، و سرطان منزل قمر، و اسد منزل آفتاب مى‌باشد.
وَ جَعَلَ فِيها سِراجاً: و قرار داد در آسمان يا بروج چراغى که آن آفتاب عالمتاب است لقوله «و جعل الشمس سراجا». وَ قَمَراً مُنِيراً: و ماهى تابان و روشن، يا روشن سازنده شب. و چون روشنى سراج از نور بيشتر است، از اين جهت آن را براى آفتاب، و اين را براى ماه ذکر فرمود. «1» تنبيه: در وجود اين دو نيّر فوايد بيشمار است:
اما آفتاب: 1- از جمله طلوع و غروب آن: اگر طلوع آن نبودى، جميع امور عالم باطل شدى و مردم نمى‌توانستند سعى کنند در امور معاش خود؛ و اگر غروب آن نبودى، زمين از حرارت تفديده و حيوانات و نباتات ضايع مى‌شدى.
پس به حکمت و تقدير خود آن را مانند چراغى قرار داد که گاهى براى اهل خانه افروخته که حوائج را به آن تمشيت دهند، و گاهى خاموش که استراحت کنند.
2- سير آن را پست و بلند قرار داد تا در هر سال چهار فصل پديد آيد، زيرا اگر از تابستان يکمرتبه به زمستان انتقال يافتى، طبايع حيوانات و نباتات از ضد به ضد انتقال و طبايع منهور و مزاج باطل شدى، پس به حکمت آفريدگار دو متوسط: يکى بهار و يکى پائيز مقرر تا وضع عالم منظم گشتى.
3- آنکه اگر در يک موضع آسمان ايستادى، هر آينه بسيارى از جهات از
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 415، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 367
نور آن بهره نبردى و نقص به نظام عالم وارد گشتى، به حکمت مبالغه جريان را در آن مقرر نمود.
و اما ماه: از جمله: 1- آنکه نور ماه چون سبب زيادتى رطوبات آمد، حکمت الهيه اقتضا نمود که نور ماه بر يک نسق باقى نماند تا آنکه رطوبات متولده از او بحد اعتدال بود.
2- اختلاف احوال بودن آن که گاهى هلال و گاهى بدر و گاه محاق شود، برهان محکمى است بر اثبات صانع و مدبر.
3- آنکه نور آن را کمتر از نور آفتاب گردانيد تا منفعت شب حاصل گردد.