تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ کَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (37)
ترجمه
پس فرا گرفت ادم از پروردگارش کلماتيرا پس پذيرفت توبه او را بدرستيکه همانا او است توبه پذير مهربان..
تفسير
تلقى بگفتن آنکلمات بود بتعليم خداوند و بنصب آدم و رفع کلمات نيز قرائت شده است و توبه به معنى رجوع و بازگشت است و چون بخداوند نسبت داده شود به على متعدى ميشود چون بازگشت خداوند بر بنده بر سبيل استعلاء است و وقتى که به بنده نسبت داده شود به الى متعدى ميشود چون مناسب با رجوع بنده بخداوند تذلل و انکسار است و مراد از توبه خداوند بازگشت او است به مهربانى و عطوفت بر بندگان که قبول فرمايد توبه آنان را و بساحت قرب خود برساند و مراد از توبه بندگان بازگشت آنها است بطاعت و ترک معصيت، و در کافى از امام باقر يا صادق عليهما السلام نقل نموده که کلمات اين بود لا اللّه الا انت سبحانک اللهم و بحمدک عملت سوء و ظلمت نفسى فاغفر لي و انت خير الغافرين لا اله الا انت سبحانک اللهم و بحمدک عملت سوء و ظلمت نفسى فاغفر لي و ارحمنى انک انت ارحم الرحمين لا اللّه الا انت سبحانک اللهم و بحمدک عملت سوء و ظلمت نفسى فتب علىّ انک انت التواب الرحيم و در روايتى است که کلمات بحق محمد و على و فاطمة و الحسن و الحسين بوده و در روايت ديگر است که بحق محمد و آل محمد بوده و در تفسير امام (ع) است که چون از آدم خطيه سر زد و عذر خود را بر پيشگاه مقدس ربوبى عرضه داشت و از خداوند طلب نمود که عذر او را بپذيرد و توبه‌اش را قبول فرمايد و به مقام قربش عودت دهد و رتبه‌اش را ارجمند سازد و اظهار انکسار اعضاء و سستى اعصاب و نقصان بدن خويش را در اثر صدور خطيه نمود خداوند در
جلد 1 صفحه 65
جواب فرمود آيا در نظر ندارى که امر نمودم تو را که در وقت شدائد و مصائب بزرگ که بر تو وارد شود بخوانى مرا بحمد و آل اطهار او آدم عرض کرد بلى در نظر دارم خداوند عز و جل فرمود پس بايشان يعنى به محمد و على و فاطمه و حسن و حسين خصوصا بخوان مرا اجابت ميکنم ملمتس تو را و توشه ميدهم تو را به مافوق مراد تو پس آدم عرض کرد پروردگارا ايشان رسيدند باين درجه از مقام و منزلت نزد تو که من بايد متوسل بايشان شوم تا توبه مرا قبول فرمائى و از گناه من درگذرى با آنکه من آنم که ملائکه را مأمور بسجده براى من فرمودى و در بهشت خود جايم دادى و کنيز خود حوا را برايم تزويج فرمودى و ملائکه کرام را خدّامم قرار دادى خداوند على اعلى فرمود همانا ملائکه را امر نمودم که تعظيم نمايند تو را بسجود براى آنکه تو بودى ظرف اين انوار مقدسه و اگر ميخواستى از من بوسيله ايشان پيش از آنکه خطيه از تو سر زند که حفظ نمايم تو را از ارتکاب آن و متفطن کنم تو را باراده‌ايکه دشمن تو ابليس در باره تو داشت تا احتراز نمائى از آن هر آينه مينمودم ولى در علم من گذشته بود و امور بر وفق علم من جارى ميشود پس الآن بخوان مرا بايشان تا اجابت کنم تو را پس آدم عرض کرد الهى بجاه محمد و على و فاطمه و حسن و حسين و آل اطهارشان تفضل فرما بقبول توبه من و در گذشتن از گناه من و کرامت فرما بعود مقام و منزلت من و خداوند فرمود قبول نمودم توبه تو را و رو نمودم بخشنودى بر تو و عودت دادم عطايا و نعم خود را و تو را به مرتبه که داشتى رساندم و زياد نمودم نصيب تو را از رحمت‌هاى خود اين است مراد از آيه شريفه.