اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ هُوَ الَّذِي جَعَل‌َ اللَّيل‌َ وَ النَّهارَ خِلفَةً لِمَن أَرادَ أَن يَذَّکَّرَ أَو أَرادَ شُکُوراً (62)
و او است خداوندي که قرار داد شب و روز را خلف يکديگر براي کساني که بخواهند متذکر نعم پروردگار شوند و مشاهده آثار قدرت الهي را کنند يا بخواهند شکر گزار تفضلات او باشند.
(را‌‌که‌وَ هُوَ الَّذِي جَعَل‌َ اللَّيل‌َ وَ النَّهارَ خِلفَةً) هر يک در پس ديگر.
(شب آيد و روز آيد بيدار نگشتيم) سؤال- چرا شب را مقدم بر روز ذکر فرمود!
جواب- شب عدم و ظلمت است و روز نور و وجود است و وجود بعد از عدم است و چون بر حسب حرکت دوري کره زمين هميشه نصف کره زمين مقابل خورشيد است روز است و نصف بر خلاف آن است شب است کساني که در آن نصف مقابل سکونت دارند روز آنها است.
و شب بخلاف و بالعکس، و اينکه حرکت نعمت بزرگي است که شب براي استراحت انسان و حيوانات، بلکه نباتات و جمادات و نوم آنها و تلطيف هوا و برودت آن و روز براي معاشرت و مراوده و معامله و تحصيل رزق و استفاده از اشعه شمس حتي در نباتات و جمادات، اگر هميشه شب بود يا روز روي زمين سکونت ممکن نبود، چنانچه ميفرمايد:
(قُل أَ رَأَيتُم إِن جَعَل‌َ اللّه‌ُ عَلَيکُم‌ُ اللَّيل‌َ سَرمَداً إِلي يَوم‌ِ القِيامَةِ مَن إِله‌ٌ غَيرُ اللّه‌ِ يَأتِيکُم بِضِياءٍ أَ فَلا تَسمَعُون‌َ قُل أَ رَأَيتُم إِن جَعَل‌َ اللّه‌ُ عَلَيکُم‌ُ النَّهارَ سَرمَداً إِلي يَوم‌ِ القِيامَةِ
جلد 13 - صفحه 651
مَن إِله‌ٌ غَيرُ اللّه‌ِ يَأتِيکُم بِلَيل‌ٍ تَسکُنُون‌َ فِيه‌ِ أَ فَلا تُبصِرُون‌َ) قصص آيه 71 و 72.
(را‌‌که‌لِمَن أَرادَ أَن يَذَّکَّرَ) و تذکر فرع ايمان است و معرفت به قدرة الهي و حکمت و مصلحت افعال او، و اما کفار و مشرکين و دهري که مستند به طبيعت مي‌پندارد ابدا تذکر پيدا نميکند.
(را‌‌که‌أَو أَرادَ شُکُوراً) شکر اينکه نعمت بزرگ و ساير نعم الهيه که تماما بزرگ است بحکم عقل و شرع واجب و لازم است.