اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قال‌َ الَّذِين‌َ اتَّبَعُوا لَو أَن‌َّ لَنا کَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنهُم کَما تَبَرَّؤُا مِنّا کَذلِک‌َ يُرِيهِم‌ُ اللّه‌ُ أَعمالَهُم حَسَرات‌ٍ عَلَيهِم وَ ما هُم بِخارِجِين‌َ مِن‌َ النّارِ (167)
(پس کساني که پيروي ميکردند ميگويند کاش ميشد که براي ما برگشتي بود تا از شما بيزاري جوييم چنانچه شما از ما بيزاري جستيد، اينکه چنين خداوند کارهاي آنان را که اسباب حسرت بر ايشان است بآنان ارائه ميدهد و اينان از آتش بيرون رونده نيستند) لَو أَن‌َّ لَنا کَرَّةً اينکه قسمت مقاله تابعين است که ميگويند اگر براي ما برگشتني بود از اينکه رؤساء بيزاري مي‌جستيم و ديگر اطاعت آنها را نميکرديم، و آنان را بخود واميگذارديم همين طور که اينان از ما بيزاري جستند و ما را بخود واگذاردند و لو براي تمنّي است و کرّة بمعني رجوع و بازگشت است.
کَذلِک‌َ يُرِيهِم‌ُ اللّه‌ُ أَعمالَهُم حَسَرات‌ٍ عَلَيهِم يعني روز قيامت اعمال آنان را اسباب حسرتشان قرار داديم چه آن روز يوم الحسرة و الندامة است و اسباب حسرت در آن روز بسيار است، از آن جمله است عقوبت معاصي که چه اندازه سخت و طاقت فرساست و هيچيک از آنها از قلم نيفتاده و در نامه اعمال ثبت گرديده است.
يا وَيلَتَنا ما لِهذَا الکِتاب‌ِ لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا کَبِيرَةً إِلّا أَحصاها وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً«1» ديگر مثوبات و مقامات عاليه است که بواسطه ترک عبادات از واجب و مستحب‌ّ از دست داده است.
1- سورة الکهف آيه 47
[.....]
جلد 2 - صفحه 285
ديگر مسامحه در ازاله اخلاق رذيله که موجب انحطاط از مراتب انساني و دخول در زمره بهائم و سباع و شياطين است و ديگر کوتاهي در تخلق باخلاق حميده و فضائل انساني است که او را از مصاحبت و حشر با انبياء و اولياء و مقربان محروم گردانيده و ديگر کوتاهي در صرف اموال و قوي و ساير نعم الهي در مصارف خير و صلاح است بويژه اگر مالي را در تحصيل آن زحمت کشيده و خود در خيرات صرف ننموده ولي وارث صالحي داشته که آن مال را در مصارف خيريه صرف نموده و در قيامت از مثوبات آن بهره‌مند گرديده و اينکه محروم شده و حسرت آن برايش مانده است چنانچه اخباري باين مضمون از ائمه (ع) رسيده و ديگر دوري جستن از معاشرت با انبياء و اولياء و علماء و اخذ ننمودن احکام دين و معارف الهي از آنها و معاشرت با فساق و فجار و متابعت آنهاست که مورد آيه است و غير اينها از اسباب حسرت و ندامت که در قيامت است.
وَ ما هُم بِخارِجِين‌َ مِن‌َ النّارِ اينکه قسمت يکي از ادله خلود است که بيان آن در ذيل آيه خَتَم‌َ اللّه‌ُ عَلي قُلُوبِهِم وَ عَلي سَمعِهِم وَ عَلي أَبصارِهِم غِشاوَةٌ وَ لَهُم عَذاب‌ٌ عَظِيم‌ٌ گذشت«1»