تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا النَّاسُ کُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلالاً طَيِّباً وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (168)
شأن نزول: نزد اکثر مفسرين چند قبيله از عرب قسمتى از گوشتها را بر خود حرام نمودند، آيه شريفه بطور عموم نازل گرديد:
يا أَيُّهَا النَّاسُ: اى گروه مردمان، کُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ: بخوريد بعض آنچه در زمين است، حَلالًا طَيِّباً: در حالتى که پاک و پاکيزه باشد، يعنى حلال طيب را نه حرام خبيث را.
بيان: طيّب بر چند معنى اطلاق مى‌شود: 1- مستلذ. 2- حلال. 3- آنچه طاهر باشد. 4- آنچه خالى از اذيت در نفس و بدن باشد. اول بر
«1» تفسير صافى، جلد اوّل، صفحه 210.
«2» تفسير برهان، جلد اوّل، صفحه 172، حديث اوّل و سوم- تفسير صافى، جلد اوّل، صفحه 209.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 311
سبيل حقيقت است به جهت تبادر به ذهن، و مراد آيه همين معنى است تا تکرار لازم نيايد. و بنابر دوم معنى آنکه بخوريد آنچه جامع صفتين است که حلال و لذيذ باشد و خبيث هم مقابل طيّب است در معانى مذکوره.
وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ: و پيروى مکنيد گامهاى شيطان را در وساوس او.
تنبيه: مفسرين را در خطوات وجوهى است: 1- پيروى مکنيد شيطان را در اعمال او. 2- در آثارش. 3- در اطاعت کردن شما او را. 4- در تحليل حرام يا تحريم حلال. 5- در وساوس او. 6- در خطاياى او. 7- در قسم به طلاق و نذر معصيت و هر قسمى براى غير خدا چنانچه از صادقين عليهما السلام مروى است. 8- در نقل از معصيتى به معصيتى تا فراگيرد جميع معاصى را.
إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ: بدرستى که شيطان براى شما دشمن آشکار است و مى‌خواهد به فريب دادن و غرور شما را به جهنم کشد، پس او ظاهر العداوه باشد نزد اهل بصيرت، اگرچه اظهار موالات کند با کسى که در صدد گمراهى و تباهى او گردد.
تبصره: يکى از موجبات سعادت ابديه و رسيدن به کمالات انسانيه، مراعات حلال و حرام است در مطلق تصرفات از اطعمه و اشربه و البسه و غير آن، و لذا خطاب تفضلى نسبت به عموم مردم فرموده و آنها را از تدابير و حيله‌هاى شيطانى آگاه نموده، تأکيدات بسيار در احاديث آل عصمت عليهم السلام وارد شده و از شديدترين مهلکات و عظيمترين موانع وصول به سعادت است و بيشتر کسانى که به هلاکت رسيده‌اند از اين جهت بوده، و لذا حاملين شرع و احکام نهايت منع را از آن فرموده:
1- از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است که فرمود:
هر که باک نداشته باشد از هر جا مال را تحصيل کند، خدا هم باک ندارد از هر درى او را وارد جهنم نمايد. «1»
«1» بحار الانوار، جلد 103، صفحه 13، حديث 63.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 312
2- فرمود: هر گوشتى که از حرام روئيده شود آتش سزاوارتر است به آن «1».
3- فرمود: هر که بخوابد در حالتى که به زحمت افتاده باشد از طلب حلال، خوابيده است در حالى که آمرزيده شده است. «2» 4- فرمود: هر که بخورد حلال را چهل روز، منوّر فرمايد قلب او را «3».
5- فرمود: هر که کسب کند مالى را از غير حلال توشه او باشد به آتش «4».
6- فرمود: وقتى لقمه حرامى در جوف بنده واقع شود، لعن نمايد او را هر ملکى که در آسمان و زمين است. «5»