اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ تَفَقَّدَ الطَّيرَ فَقال‌َ ما لِي‌َ لا أَرَي الهُدهُدَ أَم کان‌َ مِن‌َ الغائِبِين‌َ «20»
و مفقود شد طير پيدا نبود پس فرمود سليمان چه سبب شده که من نميبينم هدهد را با آنکه غيبت کرده و مخالفت نموده و رفته است.
از اينکه جمله استفاده ميشود که از انواع حيوانات پرندگان يک فرد را مقرر فرموده بود که در حضور باشد گفتند طيور مأمور بودند که بالها را باز کنند پهلوي يکديگر و سايه بيندازند بر بساط سليمان که آفتاب نتابد بر بساط جاي هدهد خالي بود آفتاب افتاد در دامن سليمان سر بلند کرد ديد هدهد جاي او خاليست و اينکه امر غريبيست زيرا طيور اگر بالهاي خود باز کنند در هوا پرواز ميکنند نميتوانند مکث کنند و اگر برهم گذارند بايد روي زمين باشند مگر بنحو اعجاز باشد و در آيه دلالت بر اينکه معني ندارد ممکن است بگوئيم که طيور هم مثل ساير حيوانات جنود سليمان بايد در حضور باشند چنانچه جن و انس حاضر بودند و هر کدام مأمور بامري بودند مخصوصا هدهد براي پيدا کردن آب که ميبيند آب را در زير زمين و در خبر است که ابو حنيفه از حضرت صادق (ع) پرسيد چه نحو هدهد از زير زمين آب را مشاهده ميکند حضرت فرمودند مثل اينکه شما روغن را از داخل شيشه ميبينيد زمين بمنزله شيشه است در نظر هدهد باري سليمان فرمود موقعي که:
(وَ تَفَقَّدَ الطَّيرَ) که نديد هدهد را در معسکر خود در محل مقرر خود.
جلد 14 - صفحه 125
(فَقال‌َ ما لِي‌َ لا أَرَي الهُدهُدَ) که بجاي خود نميبينم جاي ديگري مکث کرده.
(أَم کان‌َ مِن‌َ الغائِبِين‌َ) يا از عسکر بيرون رفته و از تحت فرمان خارج شده.