تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنِّي وَجَدْتُ امْرَأَةً تَمْلِکُهُمْ وَ أُوتِيَتْ مِنْ کُلِّ شَيْ‌ءٍ وَ لَها عَرْشٌ عَظِيمٌ «23»
حضرت سليمان عليه السّلام از هدهد پرسيد: پادشاه ايشان کيست و دين و رعيت او چيست؟ گفت:
إِنِّي وَجَدْتُ امْرَأَةً: بدرستى که من يافتم زنى را که بلقيس بنت شرحيل يا شراحيل بن مالک بن ريان که پدر او پادشاه تمام نواحى يمن بود و اجداد او تا چهل پشت پادشاه بوده‌اند و او را همين يک دختر بود؛ هدهد گفت: من آن زن را ديدم که از روى اقتدار، تَمْلِکُهُمْ: پادشاهى مى‌کند اهل سبا را. وَ أُوتِيَتْ مِنْ کُلِّ شَيْ‌ءٍ: و داده شده است به آن زن از هر چيزى که سلاطين و پادشاهان را به کار آيد
«1» مجمع البيان، ج 4، ص 218.
جلد 10 - صفحه 33
از اموال و خدم و حشم.
مقاتل گفته: اهل مشورت و تدبير او سيصد و سيزده نفر بودند که در تحت فرمان هر يک از آنها ده هزار نفر بودند «1».
وَ لَها عَرْشٌ عَظِيمٌ: و براى آن زن بود تختى بزرگ نسبت به تختهاى سلاطين ديگر. ابن عباس گفته: بزرگى آن نسبت به بزرگى عرش سليمان بود، اگرچه پادشاهى سليمان اعظم از پادشاهى او بود؛ مقدمه آن از طلا مرصع به ياقوت احمر و زمرد سبز بود، و مؤخر آن از نقره مکلل به الوان جواهر، و بر آن هفت خانه و بر هر خانه درى آويخته و به قولى چهار قائمه داشت يکى از ياقوت زرد و يکى از ياقوت سرخ و يکى از زمرد سبز و يکى از درّ سفيد و صفحه‌هاى آن مرصع به جواهر «2».
تنبيه: در تفسير اهل بيت عليهم السّلام مذکور است که فرق ميان أُوتِيَتْ مِنْ کُلِّ شَيْ‌ءٍ و قول سليمان که أُوتِينا مِنْ کُلِّ شَيْ‌ءٍ آنست که در گفتار سليمان مراد علم و نبوت و امور اخرويه است، لکن اينجا امور دنيويه است «3».
در کشاف- زمخشرى گويد: سليمان قول خود را عطف نموده بر آنچه معجزه او بود از منطق طير. و بلقيس عطف قول خود بر ملک؛ پس مراد از «من کلشى‌ء» اول نبوت و حکمت و امور دين و ملک دنيا باشد، و دومى همين ملک و امور دنيا باشد فقط «4».
خلاصه هدهد گفت: بلقيس ملکه سبا را در نهايت شوکت و عظمت يافتم.