تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَمَکَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقالَ أَحَطْتُ بِما لَمْ تُحِطْ بِهِ وَ جِئْتُکَ مِنْ سَبَإٍ بِنَبَإٍ يَقِينٍ «22»
فَمَکَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ: پس درنگ کرد هدهد در حالتى که دور نبود، يعنى زود بازآمد به جهت ترس از سليمان. نزد بعضى ضمير راجع به سليمان است، يعنى سليمان اندک مکث نمود که هدهد باز آمد.
تتمه: چون سليمان هدهد را نديد، دانست که غائب شده. رئيس طيور را که کرکس بود طلبيده گفت: تفحّص هدهد کن! او تجسس نمود، او را نيافت. سيد مرغان را که عقاب بود به طلب او فرستاد، و در هوا پرواز کرد هدهد را ديد که از جانب سبا آمد. قصد او کرد خواست او را به چنگال عقوبت کشد، هدهد زنهار خواست، عقاب گفت: واى بر تو! سليمان قسم خورده که تو را عذاب سخت کند يا بکشد. گفت: چيز ديگر را استثنا ننموده، گفت: أَوْ لَيَأْتِيَنِّي بِسُلْطانٍ مُبِينٍ هدهد گفت: باکى نيست، من حجتى روشن دارم. پس او را در عقب خود گرفته و خود پيش مى‌رفت تا نزد سليمان آمد و گفت: هدهد را آوردم. سليمان او را احضار کرد، عقاب هدهد را پاى تخت سليمان افکند به انواع مذلت و خوارى. سليمان فرمود: تو را به قهر عذاب نمايم. هدهد گفت: ياد فرما ايستادن خود را محضر عدل الهى. سليمان دست از او بازداشته سبب غيبت را پرسيد: «2» فَقالَ أَحَطْتُ بِما لَمْ تُحِطْ: پس گفت هدهد مشاهده کردم و رسيدم به آن چيزى که مشاهده نکردى، يعنى به جميع حالات و کيفيات و جهات سباوا
«1» بحار الانوار، ج 14، ص 129، بنقل از تفسير الکشف و البيان ثعلبى.
«2» همان مدرک.
جلد 10 - صفحه 32
رسيده‌ام بر وجهى که هيچ چيز از آن بر من مخفى نيست.
تبصره: يکى از معتقدات اماميه آنست که پيغمبر و امام بايد اعلم اهل عصر باشند به مرتبه‌اى که هيچ چيز بر ايشان مخفى و پوشيده نباشد. مراد از علم ايشان انکشاف معلومات است نزد پيغمبر و امام فعلا در مقابل انکشاف شأنى بالقوه؛ به عبارت ديگر اگر اراده کند بداند، مى‌داند. و نيز مراد آنست که متعلق به امور دين.
و احتياج امت باشد، بايد عالم باشد و هيچ چيز بر او مخفى نباشد از امور دين.
بنابر اين توهّماتى که در آيه شريفه شده از منافات، بى‌مورد و از درجه اعتبار ساقط خواهد بود نزد عاقل بصير متأمّل.
وَ جِئْتُکَ مِنْ سَبَإٍ: و آوردم تو را از شهر سبا که مآرب گويند، بِنَبَإٍ يَقِينٍ: به خبرى يقين که محقق و راست و درست مى‌باشد که در آن هيچ شکى نيست.
علقمه از ابن عباس نقل نموده که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: سبا نام مردى بود که آن سبا بن بشخب بن يعرب بن قحطان، او را ده پسر بود، شش پسر به يمن رفتند و چهار نفر به شام «1».