اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَجَدتُها وَ قَومَها يَسجُدُون‌َ لِلشَّمس‌ِ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ وَ زَيَّن‌َ لَهُم‌ُ الشَّيطان‌ُ أَعمالَهُم فَصَدَّهُم عَن‌ِ السَّبِيل‌ِ فَهُم لا يَهتَدُون‌َ «24»
يافتم آن ملکه سبأ را و قومش و رعيتش را سجده ميکردند براي خورشيد آفتاب پرست بودند از غير خدا و زينت داده بود شيطان در نظر آنها اعمال آنها را و جلوگيري کرده بود آنها را از راه حق و صراط مستقيم پس آنها هدايت نميشدند.
تنبيه: مشرکين منکر وجود اللّه نبودند مثل دهري طبيعي و لذا شريک در عبادت غير او را قرار ميدادند و ممکن است بگوئيم بسيار از آنها توحيد ذاتي را هم منکر نبودند که واجب الوجود بالذات خداوند متعالست ولي باستحسانات خود ميگفتند که در عبادت بايد متوجه شد و مقابل جسمي که قابل مشاهده باشد ايستاد و عبادت کرد نه مثل مسلمين که مقابل کعبه ميايستند اينها عبادت کعبه نميکنند بلکه کعبه را قبله ميدانند و هر طائفه از مشرکين يک چيزي
جلد 14 - صفحه 128
را اشرف مخلوقات ميدانند آفتاب پرستها خورشيد را و او را منشأ اثر ميدانند، آتش پرستها آتش را، بت پرستان بتهاي خود را و هکذا.
(وَجَدتُها وَ قَومَها يَسجُدُون‌َ لِلشَّمس‌ِ) ببينيد خداوند چه عقل و هوشي باين پرنده هدهد داده که خبر از عقيده آنها ميدهد که اينها عبادت خورشيد ميکنند.
(مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ) و دانست که عبادت خدا را نميکنند و دانست که اينکه عبادت باغواي شيطان است چنانچه توليد شرک از قبل از نوح باغواي اينکه ملعون بود آمد باولاد آدم گفت اينکه انبياء مقربان درگاه الهي بودند و مجسمه‌هايي تعليم داد بشکل انبياء تراشيدند و عبادت آنها را کردند بواسطه تقرب بخدا چنانچه گفتند ما نَعبُدُهُم إِلّا لِيُقَرِّبُونا إِلَي اللّه‌ِ زُلفي (زمر آيه 4) و گفتند وَ اللّه‌ُ أَمَرَنا بِها (اعراف آيه 27).
(وَ زَيَّن‌َ لَهُم‌ُ الشَّيطان‌ُ أَعمالَهُم) شيطان دنيا را و زخارف دنيا را و هواهاي نفسانيه و خيالات واهيه و اعمال سيئه و عقايد فاسده را در نظر آنها جلوه ميدهد و عقايد حقه و اعمال صالحه و محسنات عقليه را در نظر آنها بد نمايش ميدهد و از اينکه جهت ميگفت:
(فَصَدَّهُم عَن‌ِ السَّبِيل‌ِ) چنانچه خود شيطان گفت لَأُزَيِّنَن‌َّ لَهُم فِي الأَرض‌ِ وَ لَأُغوِيَنَّهُم أَجمَعِين‌َ (حجر آيه 39).
(فَهُم لا يَهتَدُون‌َ) پس اينها هدايت نشده‌اند و گفتند خداوند دوازده پيغمبر بر آنها فرستاد و اجابت نکردند.