اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ الَّذِي عِندَه‌ُ عِلم‌ٌ مِن‌َ الکِتاب‌ِ أَنَا آتِيک‌َ بِه‌ِ قَبل‌َ أَن يَرتَدَّ إِلَيک‌َ طَرفُک‌َ فَلَمّا رَآه‌ُ مُستَقِرًّا عِندَه‌ُ قال‌َ هذا مِن فَضل‌ِ رَبِّي لِيَبلُوَنِي أَ أَشکُرُ أَم أَکفُرُ وَ مَن شَکَرَ فَإِنَّما يَشکُرُ لِنَفسِه‌ِ وَ مَن کَفَرَ فَإِن‌َّ رَبِّي غَنِي‌ٌّ کَرِيم‌ٌ (40)
گفت آن کسي که نزد او بود علمي از کتاب من ميآورم پيش از اينکه رو برگرداني پس چون که ديد تخت بلقيس بر قرار شد نزد سليمان فرمود اينکه از تفضلات پروردگار من است تا آزمايش کند مرا که آيا شکر ميکنم يا کفران نعمت ميکنم و کسي که شکر گذار باشد نفعي بر خدا ندارد، نفعش بخودش ميرسد و کسي که کفران نعمت کند ضرري بر خداوند ندارد پس پروردگار من بي نياز است نه احتياجي به شکر بندگان دارد و نه ضرري از کفران آنها ميبرد و کريم است از راه لطف و عنايت ببنده توفيق شکر ميدهد.
اينکه آيه شريفه سنگيست بر دهان کساني که منکر قدرت انبياء و ائمه (ع) هستند که ابي عبد اللّه از مدينه قبضه خاکي از گودال قتلگاه بردارد و بام السلمه دهد يا زين العابدين از اسيري بيايد بدن پدر بزرگوار خود را دفن کند يا حضرت رضا از مدينه بيايد زندان بغداد يا حضرت جواد از مدينه بيايد خراسان و امثال اينها با اينکه در اخبار زيادي در کافي و بصائر الدرجات و ساير کتب اخبار دارد که اسم اعظم الهي هفتاد و سه حرف است و نزد آصف يک حرف بود و در بعضي اخبار دارد نزد عيسي دو حرف بود و نزد موسي چهار حرف و نزد ابراهيم هشت حرف نوح پانزده حرف نزد آدم بيست و پنج حرف و نزد پيغمبر و ائمه هفتاد و دو حرف و
جلد 14 - صفحه 144
يک حرفش محجوب است و مختص بذات اقدس ربوبي است.
(قال‌َ الَّذِي) آصف بن برخياء وصي و خليفه و نخست وزير سليمان.
(عِندَه‌ُ عِلم‌ٌ مِن‌َ الکِتاب‌ِ) کلمه من دلالت دارد که يک جزئي از کتاب که اسم اعظم الهي باشد دارا بود.
(أَنَا آتِيک‌َ بِه‌ِ قَبل‌َ أَن يَرتَدَّ إِلَيک‌َ طَرفُک‌َ) اشاره کرد زمين پيچيده شد بقدرت الهي تخت را برداشت مقابل سليمان گذاشت.
(فَلَمّا رَآه‌ُ مُستَقِرًّا عِندَه‌ُ) سليمان ديد مقابلش تخت برقرار است فرمود:
(قال‌َ هذا مِن فَضل‌ِ رَبِّي) که يک همچه خليفه و وصي و وزيري بمن عنايت فرموده.
(لِيَبلُوَنِي) آزمايش کند مرا.
(أَ أَشکُرُ أَم أَکفُرُ) که خداوند مدح ميفرمايد ال داود را اعمَلُوا آل‌َ داوُدَ شُکراً وَ قَلِيل‌ٌ مِن عِبادِي‌َ الشَّکُورُ (سبا آيه 13) و شکر وجوب عقلي دارد و آيات و اخبار در او بسيار داريم بس است همين آيه که ميفرمايد: وَ إِذ تَأَذَّن‌َ رَبُّکُم لَئِن شَکَرتُم لَأَزِيدَنَّکُم وَ لَئِن کَفَرتُم إِن‌َّ عَذابِي لَشَدِيدٌ (ابراهيم آيه 7) که خداوند اعلام و آگهي ميدهد و معناي شکر اينست که اولا بزبان شکرگزار باشد و ثانيا قلبا بداند که از جانب پروردگار است مستند باسباب و وسائط نيست ثالثا بداند از راه تفضل است نه استحقاق و رابعا عملي که مناسب آن نعمت باشد بجا آورد، لذا ميفرمايد:
(وَ مَن شَکَرَ فَإِنَّما يَشکُرُ لِنَفسِه‌ِ) نفعش عائد خودش ميشود و باعث مزيد نعمت ميشود.
(وَ مَن کَفَرَ فَإِن‌َّ رَبِّي غَنِي‌ٌّ کَرِيم‌ٌ) ضررش دنيوي و اخروي بخودش متوجه ميشود و خداوند بي‌نياز و کريم است.
گر جمله کائنات کافر گردند || بر دامن کبرياش ننشيند کرد
شکر نعمت نعمتت افزون کند || کفر نعمت از کفت بيرون کند