اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ کان‌َ فِي المَدِينَةِ تِسعَةُ رَهطٍ يُفسِدُون‌َ فِي الأَرض‌ِ وَ لا يُصلِحُون‌َ (48)
و بود در مدينه صالح که حجر باشد نه نفر از سران قوم که اينها فساد ميکردند در روي زمين و ابدا در مقام صلاح بر نميآمدند.
(وَ کان‌َ فِي المَدِينَةِ) الف و لام عهد است اشاره بآن شهرستاني بود که حضرت صالح در آن شهرستان بود که نامش حجر بود که بين شام و حجاز بود نزد وادي القري که ديار ثمود بود و در قرآن ميفرمايد وَ لَقَد کَذَّب‌َ أَصحاب‌ُ الحِجرِ المُرسَلِين‌َ- الي قوله تعالي- فَأَخَذَتهُم‌ُ الصَّيحَةُ مُصبِحِين‌َ (حجر آيه 83).
(تِسعَةُ رَهطٍ) رهط گفتند جماعتيست از سه تا نه نفر و مفرد ندارد و اينکه جماعت نه نفر بودند از سران و بزرگان و اعزه قوم ثمود و همين نه نفر بودند که سعايت کردند در قتل ناقه صالح.
از إبن عباس روايت ميکنند که اسامي اينکه نه نفر اينکه بوده:
قدار بن سالف، مصدع، دهمي، دهيم، دعمي، دعيم، اسلم، قتال، صدف».
(يُفسِدُون‌َ فِي الأَرض‌ِ) فساد مقابل صلاح است هر عملي که موافق حکمت و داراي مصلحت ديني و دنيوي و اخروي باشد صلاح است، سه کلمه داريم حکيم که کسي را گويند که عالم بمصالح
جلد 14 - صفحه 153
و مفاسد و منافع و مضار است و آن فعل که داراي اينکه آثار باشد صلاح و فسادش گويند و آن کس که بجا ميآورد مصلح و مفسدش گويند و اينکه دو در همه امور ميآيد در باب عبادات اگر جامع جميع شرائط و اجزاء و خالي از موانع باشد صلاح است و صحيح و اگر فاقد باشد فاسد و باطل است در باب معاملات در باب معاشرات در اخلاق در عقايد در افعال ميآيد اينها بتمام انحاء مفسد بودند بقرينه.
(وَ لا يُصلِحُون‌َ) که هيچگونه فعلي که صلاح باشد و مصلحت داشته باشد از آنها صادر نمي شد عقائد فاسده اخلاق رذيله اعمال سيئه افعال قبيحه حتي همين‌ها ناقه صالح را پي کردند.