تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مَکَرُوا مَکْراً وَ مَکَرْنا مَکْراً وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ (50)
وَ مَکَرُوا مَکْراً: و مکر کردند ايشان مکر کردنى بدين تدبير که صالح را بکشيم و ولىّ خون او را گوئيم ما نکرده‌ايم و از آن خبر نداريم. وَ مَکَرْنا مَکْراً:
و مکر کرديم ما مکر کردنى، يعنى جزاى مکر آنها را به ايشان رسانيديم به آنکه مکر ايشان را سبب هلاک خودشان ساختيم.
تبصره: اين مطلب ثابت شده که ذات الهى از کليّه قبايح منزّه و مبرّى باشد، و تمام افعال سبحانى بر وجه حکمت صدور يابد. بنابراين اسناد مکر به ساحت کبريائى بر سبيل مقابله و جزا باشد.
ابن بابويه به اسناد خود روايت نموده از حضرت رضا عليه السّلام در آيه شريفه «وَ مَکَرُوا وَ مَکَرَ اللَّهُ» فرمود: خداى تعالى مکر ننمايد و لکن جزا دهد ايشان را جزاى مکر «1».
وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ: و حال آنکه ايشان آگاه نبودند و شعور نداشتند به آن.
ابن عباس نقل نموده که حضرت صالح عليه السّلام مسجدى داشت در غارى، که شبها آنجا نماز گزاردى. و آن نه نفر با هم گفتند وعده عذاب ما سه روز ديگر است، ما پيش از سه روز کار صالح را بسازيم. پس اول شب به آن غار آمده در کمين نشستند و شمشيرها کشيدند تا چون صالح را ديدند فورا او را بکشند. حق تعالى ملائکه را فرستاد تا به هر يکى از آنها سنگى فرود آوردند و همه را کشتند و حضرت صالح عليه السّلام از مکر آنها خلاص گشت. و به روايتى حق تعالى سنگى به در آن غار انداخت و آن را مسدود نمود و آنها در آنجا هلاک شدند و باقى کفار به صيحه جبرئيل بمردند. و بنا بقولى به امر خداوند سبحان صالح عليه السّلام
«1» التوحيد، باب 21، ص 163- معانى الاخبار، باب معانى الفاظ وردت فى الکتاب و السّنة فى التوحيد، روايت 3، ص 13.
جلد 10 - صفحه 59
از ميان آنها بيرون رفت و تمام کفار به صيحه هلاک شدند. قول ديگر آنکه آن نه نفر در پائين کوه ايستاده انتظار آمدن حضرت صالح را مى‌کشيدند، ناگاه کوه بر سر ايشان آمد و همه هلاک شدند.