تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالُوا تَقاسَمُوا بِاللَّهِ لَنُبَيِّتَنَّهُ وَ أَهْلَهُ ثُمَّ لَنَقُولَنَّ لِوَلِيِّهِ ما شَهِدْنا مَهْلِکَ أَهْلِهِ وَ إِنَّا لَصادِقُونَ (49)
پس از پى کردن شتر و شنيدن وعيد عذاب الهى از حضرت صالح:
قالُوا تَقاسَمُوا بِاللَّهِ: گفتند با يکديگر در حالتى که قسم خورده بودند به خدا به طريقى که نزد آنها معتبر بود. حاصل آنکه اين اشرار با هم همقسم شده گفتند:
لَنُبَيِّتَنَّهُ وَ أَهْلَهُ: هر آينه البته البته شبيخون مى‌زنيم بر صالح و کسان او، و بکشيم او را؛ يا آنکه امر باشد و مقول قول، يعنى گفتند با يکديگر: قسم خوريد به خدا و عهد کنيد و به اتفاق در شب، صالح و اهلش را بکشيد و راحت شويد. ثُمَّ لَنَقُولَنَّ لِوَلِيِّهِ: پس هر آينه مى‌گوئيم براى ولىّ خون او، يعنى اگر خويشان او از ما پرسند صالح را که کشته است گوئيم: ما شَهِدْنا مَهْلِکَ أَهْلِهِ: ما حاضر نبوديم و مشاهده نکرديم هلاک کسان او را. حفص، مهلک را به کسر «ل» خوانده، يعنى در محل هلاک آنها نبوديم، چه جاى آنکه ما متولى خون او شده باشيم، پس از هلاک شدن ايشان چه خبر داشته باشيم «1». وَ إِنَّا لَصادِقُونَ: و بدرستى که ما راستگويانيم در آنچه گفتيم.
نکته: ممکن است اسناد صدق با ايراد خبر به خلاف مخبر عنه به جهت اين بوده باشد که چون معتقد بودند دو شبيخون از آنها صدور يابد، يکى به خانه صالح، يکى به خانه کسان او؛ پس در اخبار به صادر نشدن يکى از دو شبيخون صادق باشند، يعنى شبيخون به اهل، يا آنکه شاهد به چيزى غير مباشر آن باشد.
«1» توضيح: مؤلّف محترم- رحمه اللّه- کلمه «مهلک» را به صورت مصدر معنى کرده و اين معنى در صورتى صحّت دارد که مهلک را به فتح «ل» بخوانيم؛ امّا در قرائت متداول که منسوب به عاصم و راوى آن «حفص» مى‌باشد، به کسر «ل» خوانده شده است.
جلد 10 - صفحه 58