=== قاموس قرآن ===
(بر وزن فرس) تگرگ در اقرب الموارد آمده «البَرَدُ حَبُّ الغَمام» تگرگ را از آن جهت بَرَدْ گویند که سرد و منجمد شده ابر است (مفردات). [نور:43]، در این آیه «من جبال» بیان است از «السماء» و کلمه «من برد» احتمال دارد که بیان باشد از «الجبال» یعنی آن کوهها از تگرگ و قطعههای یخ تشکیل شده، و احتمال دارد که مفعول «ینزّل» باشد یعنی نازل میکند تگرگ را، و معنای آیه چنین است: نازل میکند از آسمان از کوههائی که در آن است از قطعههای یخ، پس آن تگرگ را با آنکه بخواهد میرساند و از آنکه میخواهد بر میگرداند. این آیه، صریحاً میرساند: در طبقات جوّ کوههائی وجود دارد که از قطعههای یخ تشکیل شدهاند. علم امروز این حقیقت را روشن میکند: بخار آب که از دریا بر میخیزد به طبقه سردی از هوا وارد شده به صورت سوزنهای یخ و برگهای برف در میآید و کوههائی از یخ و برف تشکیل میدهد خلبانان به آن قسمت وارد شده و از وجود آن خبر دادهاند. آقای مهندس بازرگان در کتاب (باد و باران در قرآن) ص 64 - 65 مینویسد: بارانهای طوفانی از ابرهای انباشته مطبقی میریزد که... تا ارتفاعات بیش از 10 کیلومتر صعود مینمایند. این ابرهای جوشان و خروشان به صورت کوههائی در میآیند که قسمت بالای آن سوزنهای یخ و برگههای برف میشود و گاهی مملو از تگرگ است تا قبل از جنگ بین المللی اوّل که در آن زمان هواپیماها توانستند به بالای ابرها برسند و خلبانان پردههای بافته شده از یخ را که همان ابرهای مرتفع است مشاهده نمایند، کسی خبر از وجود یخ یا برف یا تگرگ در ابرهای آسمان نداشت در ص 138-143 درباره آیه فوق مطالب جالبی آورده و در ص 142 در ردّ توجیه طریحی میگوید: لطف آیه در این است که بر خلاف انتظار و توجیه طریحی، نمیگوید چه چیزی نازل میکند چون در خود ابر و در بالا یخ و تگرگ است ولی به زمین که میرسد ممکن است... به صورت تگرگ بماند و یا آب شود. رگبار باشد. ولی ناگفته نماند: چنان که در بالا گفتیم احتمال دارد «من بَرَد» مفعول «ینزّل» باشد وانگهی ضمیر «به» در «فیصیب به» به کلمه «برد» بر میگردد یعنی آن تگرگ را میریزد در این صورت به سخن آقای بازرگان (آیه نمیگوید چه چیزی نازل میکند...) محلّی نمیماند. مگر آنکه بگوئیم ضمیر «به» به «ما نزل» راجع است که از «ینزّل» فهمیده میشود. و باید چنین باشد که بیان بودن «من برد» برای «من جبال» قریب به یقین است. مخصوصاً با در نظر گرفتن حدیث ذیل. در المیزان و صافی و برهان از کافی از امام صادق از علی «علیه السلام» نقل شده: «اَنَّ اللّه عزّ و جلّ جعل السحاب غرابیل المطر تُذیب البَرزد حتی تصیر ماء لکیلا یضرّ به شیئا یصیبه و الذی ترون من البَرَد و الصواعق نقمة من اللّه عزّ و جلّ فیصیب بها من یشاء من عباده». این حدیث در مجمع البحرین «مادّه سَحب» نیز «نقمه من اللّه» نقل شده ولی آقای بازرگان آن را «رحمة من اللّه» نقل و ترجمه کرده. مناسب ذیل آیه که «یصیب به الخ» بوده باشد، «نقمة من اللّه» است. ترجمه حدیث آن است که: خداوند ابر را به منزله غربال برای باران قرار داد، یخ را ذوب میکند تا به صورت آب در آید تا به چیزی که به آن میرسد ضرر نرستاند الخ. پیداست که ابرهای گرم در اثر بادها خود را به طبقه یخ میزنند و آنرا آب کرده به صورت باران میریزند.
آیا ندیدی که خداوند ابرهایی را به آرامی میراند، سپس میان آنها پیوند میدهد، و بعد آن را متراکم میسازد؟! در این حال، دانههای باران را میبینی که از لابهلای آن خارج میشود؛ و از آسمان -از کوههایی که در آن است [=ابرهایی که همچون کوهها انباشته شدهاند]- دانههای تگرگ نازل میکند، و هر کس را بخواهد بوسیله آن زیان میرساند، و از هر کس بخواهد این زیان را برطرف میکند؛ نزدیک است درخشندگی برق آن (ابرها) چشمها را ببرد!