=== قاموس قرآن ===
عمل. [هود:16]. آن چه در دنیا کردند پوچ شد. راغب آن را جودت فعل گفته گوید: هر صنع فعل است ولی هر فعل صنع نیست. و آن به حبوان و جماد نسبت داده نمیشود بر خلاف فعل. این عدم نسبت را در اقرب نیز گفته است در مجمع ذیل آیه 63 مائده فرموده: به قولی صنع و عمل هر دو یکیاند و به قولی صنع جودت را در ضمن گرفته است... ناگفته نماند: آن در قرآن در معصیت و کارهای بیهوده نیز استعمال شده میشود گفت که در آن دقت و محکمی و اهمیت منظور است نه جودت و فرقش با فعل همین است. [اعراف:137]. آن چه فرعون و قومش میساختند و آن چه از بناها بالا میبردند تباه ساختیم. * [طه:39]. «لِتُصْنَعَ» به صیغه مجهوا تربیت شدن است یعنی بر تو محبت انداختم و طوری یعنی بر تو محبت انداختم و طوری کردم تا تو را فرعون و زنش دوست دارند و تا نظر من تربیت شوی. * [طه:41]. اصطناع به معنی تربیت و اختیار به کار میرود در اقرب الموارد هست: «اِصْطَنَعَهُ لِنَفْسِهِ: اِخْتارَهُ» یعنی: ای موسی تو را برای خودم و اینکه رسول من باشی تربیت کردم یا برای خودم اختیار نمودم. راغب آن را مبالغه در اصلاح شیء گفته است. * [انبیاء:80]. منظور از صنعت لبوس زره بافی حضرت داود است. چنانکه از «لِتُحْصِنَکُمْ مِنْ بَأْسِکُمْ» ظاهر میشود. * [شعراء:128-129]. مصانع جمع مصنع به معنی مأخذ آب است (مثل حوض) چنانکه در مجمع و اقرب گفته. ابو عبیده گوید: هر بناء مصنعه است در مفردات گفته: از انکنه شریفه مصانع تعبیر آمده. ظاهراً مراد از آن در آیه عمارتها است. و احتمال دارد که منظور آبگیرها باشد. این دو آیه از شسخنان هود علیه السلام است که به قوم خویش فرموده یعنی:آیا در هر بلندی نشانی و محلی بیهوده بنا میکنید و عمارتها یا آبگیرهائی میسازید که گویا جاودانی هستید. در مجمع از انس بن مالک نقل شده: رسول خدا صلی اللّه علیه و آله و سلم بیرونرفت، قبلهای دید که به راه مشرف بود فرمود: این چیست؟ یارانش گفتند: مال مردی از انصار است. آن حضرت گذشت بعد از چندی مرد انصاری آمد و سلام کرد، چند دفعه سلام کرد تا خشم و اعراض آن حضرت را فهمید. به اصحاب شکایت کرد و گفت: ه شده که رسول خدا صلی اللّه علیه و آله و سلم با من این رفتار میکند؟ گفتند: روزی آن حضرت بیرون رفت قبّه تو را دید پرسید. گفتیم: از فلانی است. آن مرد رفت قبّه را با خاک یکسان کرد. روزی آن بزرگوار که بیرون میرفت آن قبّه را ندید پرسید آن قبّه چطور شد؟ گفتند: صاحبش به ما از اعراض شما شکایت کرد جریان را به او رساندیم و او قبّه را در هم کوبید. فرمود:عر عمارتی که ساخته میشود روز قیامت برای صاحبش و بال است مگر آنچه لابد منه باشد. «کُلُّ بَناءٍ یُبْنی وَ بالٌ عَلی صاحِبِهِ یَوْمَ الْقِیامَةَ اِلّا ما لابُدَّ مِنْهُ» .
(ولی) آنها در آخرت، جز آتش، (سهمی) نخواهند داشت؛ و آنچه را در دنیا (برای غیر خدا) انجام دادند، بر باد میرود؛ و آنچه را عمل میکردند، باطل و بیاثر میشود!
اگر بوسیله قرآن، کوهها به حرکت درآیند یا زمینها قطعه قطعه شوند، یا بوسیله آن با مردگان سخن گفته شود، (باز هم ایمان نخواهند آورد!) ولی همه کارها در اختیار خداست! آیا آنها که ایمان آوردهاند نمیدانند که اگر خدا بخواهد همه مردم را (به اجبار) هدایت میکند (امّا هدایت اجباری سودی ندارد)! و پیوسته بلاهای کوبندهای بر کافران بخاطر اعمالشان وارد میشود، و یا بنزدیکی خانه آنها فرود میآید، تا وعده (نهایی) خدا فرا رسد؛ به یقین خداوند در وعد؛ خود تخلّف نمیکند!