آیه ۳۱ سوره رعد

سوره رعد(الرعد)، آیه ۳۱ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۵۳

وَلَوْ أَنَّ قُرْآنًا سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتَىٰ بَل لِّلَّهِ الْأَمْرُ جَمِيعًا أَفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَن لَّوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعًا وَلَا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا تُصِيبُهُم بِمَا صَنَعُوا قَارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِيبًا مِّن دَارِهِمْ حَتَّىٰ يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ

اگر بوسیله قرآن، کوه‌ها به حرکت درآیند یا زمینها قطعه قطعه شوند، یا بوسیله آن با مردگان سخن گفته شود، (باز هم ایمان نخواهند آورد!) ولی همه کارها در اختیار خداست! آیا آنها که ایمان آورده‌اند نمی‌دانند که اگر خدا بخواهد همه مردم را (به اجبار) هدایت می‌کند (امّا هدایت اجباری سودی ندارد)! و پیوسته بلاهای کوبنده‌ای بر کافران بخاطر اعمالشان وارد می‌شود، و یا بنزدیکی خانه آنها فرود می‌آید، تا وعده (نهایی) خدا فرا رسد؛ به یقین خداوند در وعد؛ خود تخلّف نمی‌کند!

معنی کلمات و عبارات
«وَ لَوْ ...»: جواب (لَوْ) محذوف است که (مَا آمَنُوا بِهِ) است (نگا: انعام / ). «قُرْآناً»: قرآنی. کتابی خواندنی. «أَفَلَمْ یَیْأَسْ»: آیا ندانسته‌اند؟ استعمال (یَئِسَ) به معنی (عَلِمَ) را برخی حقیقی دانسته‌اند، و بعضی آن را مجازی بشمار آورده‌اند و گفته‌اند: مأیوس شدن، متضمّن علم و آگاهی است. «قَارِعَة»: بلای کوبنده و مصیبت ویرانگر. «تَحُلُّ»: وارد می‌شود. فرا می‌رسد. «تَحُلُّ قَرِیباً مِّن دَارِهِمْ»: نزدیک به خانه و کاشانه و سرزمین ایشان رخ می‌دهد و وارد می‌گردد. «حَتَّی یَأْتِیَ وَعْدُ اللهِ»: اگر آیه تنها راجع به صدر اسلام باشد، مراد وعده غلبه مسلمانان بر قریشیان مشرک و فتح شهر مکّه است، ولی اگر عام باشد، مراد فرا رسیدن قیامت و کیفر دادن مشرکان در آن است.
نزول

سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۴ رویداد)
نکات آیه
۱- نزول قرآنى که کوهها را به حرکت درآورد ، زمین را قطعه قطعه کند ، مردگان را زنده سازد ، نمى تواند مایه هدایت کسانى شود که خدا هدایت آنان را نخواهد. «و لو أن قرءانًا سیّرت به الجبال أو قطّعت به الأرض أو کلّم به الموتى» «تسییر» (مصدر سیّرت) به معناى حرکت دادن است و «تقطیع» (مصدر قطّعت) به معناى شکافتن عمیق یا قطعه قطعه کردن مى باشد و حرف باء در جمله هاى سه گانه فوق به معناى استعانت است. عبارت «بل لله الأمر» و نیز «أن لو یشاء الله لهدى الناس» گویاى این است که جواب شرط «لو أنّ  ...» جمله اى نظیر «لم یهتدوا إن لم یشأ الله» است. ۲- آنان که با تلاوت قرآن هدایت نشوند و به سراى آخرت ایمان نیاورند ، حتى اگر مردگانى زنده شوند و حقایق آخرت را براى آنان بیان کنند ، هدایت نخواهند یافت. «و لو أن قرءانًا ... کلّم به الموتى» هر یک از جمله هاى «سیّرت به الجبال» و «قطّعت به الأرض» و «کلّم به الموتى» حکایت از معجزات درخواستى کفرپیشگان دارد که به مناسبت مى توان گفت: جمله «کلّم به الموتى» حاکى است که آنان براى باور به آخرت، از پیامبر(ص) مى خواستند تا مردگانى را زنده کند تا از آخرت و دنیاى پس از مرگ براى آنان سخن بگویند. ۳- آنان که با مشاهده و تلاوت قرآن نازل شده بر پیامبر(ص) هدایت نشوند، با مشاهده هیچ آیت و معجزه اى هدایت نخواهند شد. «و لو أن قرءانًا سیّرت به الجبال ... بل لله الأمر جمیعًا» ۴- هدایت انسانها به دست خدا و در اختیار اوست. «و لو أن قرءانًا ... بل لله الأمر جمیعًا» مصداق مورد نظر براى «الأمر» به قرینه «أفلم یاْیئس ... أن لو یشاء الله لهدى الناس» و نیز «قل إن الله یضل من یشاء و یهدى ...» - در آیه ۲۷ - هدایت و ضلالت انسانهاست. ۵- خداوند منشأ همه امور است و همه چیز به دست او جارى و سارى است. «لله الأمر جمیعًا» ۶- مشیّت الهى ، نافذ و غیر قابل تخلف است. «أن لو یشاء الله لهدى الناس جمیعًا» ۷- هدایت شدن همگان ، مشیّت و خواست خداوند نیست. «أن لو یشاء الله لهدى الناس جمیعًا» قابل ذکر است که مقصود از مشیّت ، مشیّت تکوینى است و گرنه خداوند هدایت همگان را به مشیّت تشریعى خواسته است. ۸- مؤمنان عصر بعثت ، خواهان ظهور معجزه اى براى گرایش پیدا کردن کافران به اسلام و قرآن بودند. «أفلم یاْیئس الذین ءامنوا أن لو یشاء الله لهدى الناس جمیعًا» اعتراض خداوند به مؤمنان با جمله «أفلم یاْیئس الذین ءامنوا» و بیان این حقیقت که امر هدایت و ضلالت به دست خداوند است نه وابسته به ارائه معجزه، مى رساند که مؤمنان خواهان آن بودند که معجزات درخواستى کافران تحقق یابد، شاید که آنان هدایت شوند. ۹- باور به وابستگى هدایت مردم به مشیّت خدا نه به ارائه معجزات ، زایل کننده توقّع مؤمنان بر نشان دادن معجزه به کفرپیشگان «أفلم یاْیئس الذین ءامنوا أن لو یشاء الله لهدى الناس جمیعًا» ۱۰- منوط بودن هدایت مردم به مشیّت خدا ، از معارفى که اهل ایمان باید بدان باور داشته باشند. «أفلم یاْیئس الذین ءامنوا أن لو یشاء الله لهدى الناس جمیعًا» فعل «ییأس» متضمن معناى «یعلم» است و عبارت «أن لو یشاء الله ...» مفعول براى آن فعل (یعلم) مى باشد و متعلق «ییأس» محذوف است که به قرینه سیاق «من اهتدائهم» مى باشد. بنابراین جمله «أفلم ییأس ...» چنین معنا مى شود: پس آیا اهل ایمان ندانسته اند که اگر خدا مى خواست همه انسانها را هدایت مى کرد، پس آیا مأیوس نشده اند از اینکه آن کفرپیشگان (آنان که با وجود قرآن ایمان نیاورده اند) هدایت شوند. ۱۱- کفرپیشگان مکه و حوالى آن در عصر بعثت به مصیبتهایى سخت و کوبنده گرفتار بودند. «و لایزال الذین کفروا تصیبهم بما صنعوا قارعة أو تحلّ قریبًا من دارهم» «قرع» به معناى زدن و کوبیدن چیزى به چیزى دیگر است و «قارعة» به معناى کوبنده مى باشد. این کلمه صفت براى موصوفى محذوف مانند «مصیبة» است. ضمیر در «تحلّ» نیز به «قارعة» باز مى گردد و سیاق جمله «لایزال ...» حکایت از قضیه خارجیه دارد. بنابراین «الذین کفروا» اشاره به کافرانى خاص دارد که بنابر گفته مفسران، مقصود کافران مکّه هستند و بر این اساس مراد از «دار» مکّه و مقصود از «قریبًا من دارهم» حوالى آن است. ۱۲- کفرورزى مردم عصر بعثت و مخالفتشان با پیامبر(ص) و قرآن ، عامل روى آوردن مصیبتهاى سخت و کوبنده بر آنان «و لایزال الذین کفروا تصیبهم بما صنعوا قارعة أو تحلّ قریبًا من دارهم» برداشت فوق با توجه به حرف «باء» در «بما صنعوا» - که به معناى سببیت است - استفاده مى شود. مراد از «ما صنعوا» به قرینه آیات گذشته ، انکار قرآن، مخالفت با رسالت پیامبر(ص) و مانند آن مى باشد. ۱۳- ناامن بودن اطراف و حوالى یک منطقه ، مایه زوال امنیت آن منطقه است. «أو تحلّ قریبًا من دارهم» ناامن بودن حوالى مکّه به عنوان تهدیدى براى آن دیار ، گویاى برداشت فوق است. ۱۴- آنان که با قرآن و رسالت پیامبر(ص) به مبارزه مى پردازند ، در خطر گرفتار شدن به عذابهاى دنیوى اند. «و لایزال الذین کفروا تصیبهم بما صنعوا قارعة» ۱۵- شکست و نابودى کفرپیشگان و پیروزى اهل ایمان ، از تهدیدهاى خداوند به کافران و از وعده هاى او به مؤمنان عصر بعثت «حتى یأتى وعد الله» ۱۶- شکست و نابودى کفرپیشگان مکه و حوالى آن ، از پیشگوییهاى قرآن «لایزال الذین کفروا تصیبهم بما صنعوا قارعة ... حتى یأتى وعد الله» ۱۷- وعده هاى خداوند قطعى و تخلف ناپذیر است. «إن الله لایخلف المیعاد»
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۸- «عن أبى جعفر(ع) فى قوله: «و لایزال الذین کفروا تصیبهم بما صنعوا قارعة» و هى النقمة «أوتحلّ قریباً من دارهم» فتحلّ بقوم غیرهم فیرون ذلک و یسمعون به و الذین حلّت بهم عصاة کفار مثلهم و لایتعظ بعضهم ببعض و لن یزالوا کذلک «حتى یأتى وعد الله» الذى وعد المؤمنین من النصر و یخزى الله الکافرین ; [منبع: تفسیرقمى، ج ۱، ص ۳۶۵ ; نورالثقلین، ج ۲، ص ۵۰۷، ح ۱۴۱.] از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند: «و لایزال  ...» روایت شده است که: آن [قارعة] عقوبت است و [درباره] «أو تحلّ قریباً من دارهم» [یعنى] عقوبت بر قومى دیگر فرود مى آید و آنان مى بینند و مى شنوند و آنهایى که عقوبت بر آنان وارد شده، مانند ایشان گناهکار و کافرند و [لیکن] برخى از برخى دیگر پند نمى گیرند و همواره چنین هستند تا وعده خدا فرا رسد و، حتى یأتى وعد الله، همان وعده اى که به مؤمنان داده است که آنان را پیروز کند و خداوند کافران را خوار مى سازد».

احادیث مرتبط (بر اساس موضوع)

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

شکست کافران اطراف مکهشکست کافران صدراسلامعوامل مصیبتعوامل ناامنیمراد از قارعهمصایب کافران اطراف مکهمصایب کافران صدراسلاممصایب کافران مکهمعجزه حرکت کوهمعجزه شکافتن زمینموانع معجزه اقتراحیهدایت همگانهلاکت کافران اطراف مکهوعده به مؤمنان صدراسلامپیروزی مؤمنان صدراسلامکافران و ایمان به آخرتمعجزه احیای مردگانمعجزه تکلم مردگانآثار دشمنی با قرآنشکست کافران مکههلاکت کافران صدراسلامخواسته های مسلمانان صدراسلامهلاکت کافران مکهمنشأ اموربی تأثیری معجزه بر کافرانتهدید کافران صدراسلامعبرت ناپذیری کافرانآثار دشمنی با محمدذلت کافرانهدایت ناپذیری کافرانکافران و اسلامآثار تلاوت قرآنکافران و قرآنکافران و محمدشرایط هدایتنقش معجزهوعده به مؤمنانکفر به محمدپیروزی مؤمنانکفر به قرآنپیشگویی قرآنموجبات عذاب دنیویمعجزه اقتراحیحتمیت مشیت خداهدایتگری خداجهان بینی و ایدئولوژیحتمیت وعده های خدامنشأ هدایتکیفر کافرانتوحید افعالیآثار مشیت خداوعده های خدامسؤولیت مؤمنانمشیت خدانقش قرآنتهدیدهای خداآثار کفرجهان بینی توحیدیتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۰)
  • ازاد و مختار بودن انسان، در انتخاب راه درست+۲ آیه
  • شکست و نابودی کافران و پیروزی اهل ایمان، از وعدههای خدا به مؤمنان عصر بعثت
  • تلاوت ایات قران، راهی برای هدایت انسانها+۲ آیه
  • کفر، از موانع تاثیر تلاوت ایات قران بر انسان+۲ آیه
  • نفی تاثیر استقلالی غیر خداوند، در جهان هستی
  • هشدار خداوند به کافران صدر اسلام، از گرفتاری به عذاب استیصال و هلاکت
  • جبری نبودن هدایت و ضلالت انسانها، مقتضای مشیّت الهی+۳ آیه
  • امور جهان، در اختیار و مالکیّت خداوند
  • تهدید خداوند به فرود اوردن عذاب، در نزدیک خانه های کافران
  • ایمان نیاوردن کافران، حتّی در صورت قطعه قطعه شدن زمین با نزول قران
  • پرسش تقریری خدا از مؤمنان، درباره علم انان، مبنی بر منوط بودن هدایت انسانها به مشیت خدا
  • کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۱ آیه
  • حکم عقلِ عملی، به قبحِ خلف وعده+۸ آیه
  • توبیخ کافران، به دلیل عبرت نگرفتن از فرجام شوم امّتهای کفرپیشه
  • کافران، مردمی هدایت ناپذیر+۲ آیه
  • کفرورزی کافران عصر بعثت به قران عامل نزول عذاب و مصیبتهای سخت و کوبنده بر انان
  • کفر به پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، حرام و نکوهیده
  • کفرپیشگان، خواهان حرکت کوه به وسیله قران و پیامبر(صلی الله علیه واله) با عنوان معجزه
  • کافران هدایتناپذیر، مردمانی لجوج و دارای عنادی خاص، در برابر رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۴ آیه
  • اعمال کفرپیشگان عصر بعثت و مخالفتشان با محمّد صلی الله علیه و اله، عامل روی اوردن مصایب سخت و کوبنده بر انان
  • کافران هدایتناپذیر، مردمانی لجوج و دارای دشمنی خاص در برابر رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۴ آیه
  • عدم ایمان کافران و لو با به تکلم اوردن مردگان از سوی خداوند+۱ آیه
  • توجّه نکردن به مشیّت خداوند بر هدایت انسانها، موجب ناامیدی اهل ایمان در هدایت کفّار
  • تعلّق مشیّت خداوند، به هدایت اختیاری انسانها+۳ آیه
  • امکان هدایت همه انسانها، در صورت تعلّق مشیّت خدا بر ان+۳ آیه
  • باور به وابستگی هدایت مردم به مشیّت خدا، زایلکننده توقع مؤمنان به نشان دادن معجزه به کفرپیشگان
  • کفرورزی مردم عصر بعثت و مخالفتشان با پیامبر صلی الله علیه و اله عامل روی اوردن مصیبتهای سخت و شکننده به انها
  • بیتاثیری اعجاز نزول قران در به حرکت در اورندن کوهها، برای هدایت انسانها، مگر به اذن خداوند
  • بیتاثیری اعجاز نزول قران در قطعه قطعه کردن زمین، برای هدایت انسانها، مگر به خواست خداوند
  • بیتاثیری اعجاز نزول قران در احیا و سخن گفتن با مردگان، برای هدایت انسانها، مگر به اراده خدا
  • هدایت نشدن انسانهای کافر معاند، با مشاهده اعجاز نزول قران از سوی خدا و تلاوت ان
  • تاثیر نکردن معجزه بر لجاجت پیشهگان، حتی در صورت به حرکت در امدن کوهها
  • عدم تاثیر معجزه در هدایت لجاجت پیشهگان، حتی در صورت پاره پاره کردن زمین
  • بی تاثیر بودن معجزه، در هدایت ادمهای لجوج، حتی در صورت سخن گفتن مردگان با ایشان
  • تکذیب معجزات، پیامد کفر
  • حرکت و از جا کنده شدن کوهها با تلاوت قران، معجزه درخواستی کافران
  • کافران مکه و درخواست معجزه شکافتن زمین با قران
  • یکایک سورههای قران، معجزه باقیه و جاویدان پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • توجه نکردن به مشیت خداوند در هدایت انسانها، موجب ناامیدی مؤمنان، در هدایت کافران
  • حکم عقل، به قبح خُلف وعده+۸ آیه
  • تخلّف نکردن خدا، از وعدههای خویش+۶ آیه
  • حقّانیّت وعدههای خدا و تخلّفناپذیری ان+۵ آیه
  • مقام الوهیت خداوند، مقتضی تخلف ناپذیری وعدههای او+۵ آیه
  • شکست کافران، وعده خداوند به مؤمنان عصر بعثت
  • معاد و بازگشت انسانها به سوی خدا، وعدهای الهی+۱ آیه
  • مختار بودن انسانها، در انتخاب راه هدایت یا گمراهی+۳ آیه
  • ناتوانی غیر خدا از هدایت، در صورت عدم تعلق مشیت او به ان+۱ آیه
  • هدایت انسانها، به دست خدا و در اختیار او+۱ آیه
  • تنها خداوند، قادر بر هدایت عمومی و همگانی انسانها+۲ آیه
  • مؤمنان، معتقد به منوط بودن هدایت مردم به مشیت خداوند
واژه‌ها