«ضَریع» از مادّه «ضُرُوع» است و در این که «ضَرِیع» چیست؟ مفسران تفسیرهای گوناگونی دارند; بعضی گفته اند: نوعی خار است که به زمین می چسبد، هنگامی که خشک نبود قریش آن را «شَبْرَق» می نامیدند، و هنگامی که خشک می شد، آن را «ضَرِیع» می گفتند، گیاهی است سمی که هیچ حیوان و چهارپایی به آن نزدیک نمی شود.
«خلیل» از علمای لغت می گوید: «ضَرِیع» «گیاه سبز بدبوئی است که از دریا بیرون می افتد».
«ابن عباس» گفته است: «درختی است از آتش که اگر در دنیا باشد، زمین و هر چه را بر آن است می سوزاند»! ولی، در حدیثی از پیغمبر اکرم(صلی الله علیه وآله)می خوانیم: «ضریع چیزی است در آتش دوزخ، شبیه خار، تلخ تر از صبر، متعفن تر از مردار، و سوزنده تر از آتش، خداوند آن را ضریع نام نهاده است» (أَلضَّرِیْعُ شَیْءٌ یَکُونُ فِی النّارِ یَشْبَهُ الشَّوْکَ، أَشَدُّ مَرارَةً مِنَ الصَّبْرِ، وَ أَنْتَنُ مِنَ الْجِیْفَةِ، وَ أَحَرُّ مِنَ النّارِ، سَمّاهُ اللّهُ ضَرِیْعاً).
بعضی نیز گفته اند: «ضَرِیع» طعامی است ذلت آفرین که دوزخیان برای رهایی از آن، به درگاه خدا تضرع می کنند (فراموش نکنیم ماده «ضرع» به معنای ضعف و ذلت و خضوع است) این تفسیرها با هم منافاتی ندارد و ممکن است در معنای این واژه جمع باشد.
=== قاموس قرآن ===
[غاشیة:6-7]. ضریع طعام اهل جهنّم است که نه سیر میکند و نه فربه میگرداند. در نهایه گوید: آن علفی است در حجاز، خارهای بزرگ دارد، به آن شبرق گویند. در مجمع فرموده: علفی است شتر آن را میخورد نفع و ضرری ندارد. علت این تسمیه آن است که ضریع به شتر مشتبه میشود وآن را علف دیگر میداند و اصل مضارعه به معنی مشابهت است جوهری گوید: آن خشکیده علف شبرق است ایضاً در جوامع و الجامع و کشاف آمده: آن خشکیده علف شبرق است و از جنس خار میباشد تاتر است شتر آن را میچرد و چون خشکید از آن کنار میشود، آن سمّ قاتل است. در صحاح و کشاف نقل شده که شاعر گفته است: وَ حُبِسْنَ فی هَزَمِ الضَّریعِ فَکُلُّها حَدْباءُ دامِیَةُ الْیَدَیْنِ حَرُودُ یعنی: شتران در ضریع شکسته حبس شدند در نتیجه، همه آنها پشت خمیده، دستها زخمی و خشمگین اند. باید دانست: ضریع در آیه نکره است. یعنی ضریع به خصوصی است که این صفت دارد که نه از گرسنگی سیر میکند و نه لاغری را فربه میکند. چنانکه در مجمع از ابن عباس از رسول خدا صلی اللّه علیه و آله و سلم نقل شده: ضریع چیزی است در آتش دوزخ میباشد خار مانند تلختر از صبر، بدبوتر از مردار، سوزانتر از آتش خدا آن را ضریع نامیده. مناسب است آیاتی که درباره طعام اهل عذاب آمده در اینجا نقل شود: اول - زقوم:[دخان:43-45]. مشروح آن در «زقوم» گذشت. دوم - غسلین: [حاقة:35-37]. شاید غسلین آشامیدنی و صدید باشد که فرموده [ابراهیم:16-17]. سوم - ضریع است که گفته شد. چهارم - طعام گلوگیر [مزّمل:12-13]. به احتمال قوی این یکی از طعامهای سه گانه فوق یا همه آنهااست. باید دانست: مفهوم آیه ضریع و غسلین نفی طعام دیگر است لذا باید هر دو یکی باشند و یا هر یک مخصوص به گردهی از دوزخیان باشد.