سوره حج(الحج)، آیه ۸ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۳
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لاَ هُدًى وَ لاَ كِتَابٍ مُنِيرٍ
و گروهی از مردم، بدون هیچ دانش و هیچ هدایت و کتاب روشنی بخشی، درباره خدا مجادله میکنند!
معنی کلمات و عبارات
«عِلْمٍ»: مراد علم ضروری و بدیهی است. از قبیل: اطّلاع انسان از زنده بودن خود، و این که یک، نصف دو است. «هُدیً»: مراد استدلال درست و حجّت صحیح است. «کِتَابٍ»: مراد کتاب آسمانی است (نگا: أحقاف / . «مُنِیر»: روشنگر. بیانگر حق و حقیقت (نگا: آلعمران / . روشن و واضح (نگا: فرقان / ).
نزول
سال ۱۵ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۰ رویداد)
- فرض شدن روزه رمضانمرتبط با نزول
15 بعثت · مدینه - کشته شدن کعب بن اشرف
15 بعثت · مدینه - تغییر قبله از بیتالمقدس به کعبه
15 بعثت · مدینه - غزوه بحران
15 بعثت · بحران - غزوه ذی امر
15 بعثت · ذی امر - غزوه قرقرة الکدر
15 بعثت · قرقرة الکدر - اخراج بنیقینقاع از مدینه
15 بعثت · مدینه - سریه نخله
15 بعثت · نخله - غزوه سویق
15 بعثت · قرقرة الکدر / اطراف مدینه - تشریع زکات فطر و نماز عید
15 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - نکوهش گروهى از مشرکان عصر بعثت از سوى خدا، به خاطر بحث و جدل جاهلانه آنان در باره او «و من الناس من یجدل فى اللّه بغیر علم»
۲ - مجادله خصمانه برخى از مشرکان عصر بعثت، علیه اندیشه توحید و یکتاپرستى «و من الناس من یجدل فى اللّه بغیر علم»
«جدال و مجادلة» (مصدر «یجادل») به معناى برخورد خصمانه با یک رأى و اعتقاد است. قید «فى اللّه» مى رساند که اندیشه توحید ربوبى - که از سوى پیامبر(ص) تبلیغ مى شد - خشم گروهى از اهل شرک را برانگیخته بود و آنان براى جلوگیرى از نفوذ آن در افکار و اندیشه هاى مردم، با آن به مبارزه برخاستند و در ردّ و انکار آن به بحث و جدل خصمانه روى آوردند.
۳ - جدل و پافشارى بر عقاید باطل و فاقد مبانى علمى، امرى است نکوهیده در پیشگاه خداوند. «و من الناس من یجدل فى اللّه بغیر علم»
۴ - بحث و جدل، آن گاه که متکى بر پایه هاى دانش و برهان باشد، جایز و بلامانع است. «و من الناس من یجدل فى اللّه بغیر علم»
قید «بغیر علم» مى رساند که اگر جدل و پافشارى روى یک عقیده و ابطال آرا و عقاید دیگران، برپایه علم و استدلال استوار باشد، جایز است.
۵ - شرک، اندیشه اى جاهلانه و غیر قابل دفاع است. «و من الناس من یجدل فى اللّه بغیر علم»
در این جا سخن درباره مشرکانى است که به منظور دفاع از اندیشه خود پیرامون توحید و یگانگى خدا به بحث و جدل پرداختند و از سوى خدا مورد نکوهش قرار گرفتند.
۶ - معارف متکى بر برهان هاى عقلى، الهامات ربانى و کتاب هاى آسمانى، تنها معارف شایسته اعتقاد و ارزشمند در بینش قرآنى «و من الناس من یجدل فى اللّه بغیر علم و لا هدًى و لا کتب منیر»
در آیه یاد شده معرفت هاى قابل اعتماد و شایسته دفاع معارفى است که از یکى از سه راه ذیل به دست بیاید: «علم» «هدایت» و «کتاب». به نظر مى رسد که مراد از «علم» معرفت هایى است که از راه براهین عقلى و مقصود از «هدایت» دریافت هایى است که از طریق رؤیت قلبى و الهامات درونى و منظور از «کتاب منیر» حقایقى است که به وسیله شنیدن از رسولان الهى و مراجعه به کتاب هاى آسمانى به دست مى آید.
۷ - عقل و دل، دو ابزار کارآمد در وجود انسان براى دستیابى به معارف درست در باره خدا و صفات و افعال او «یجدل فى اللّه بغیر علم و لا هدًى»
۸ - کتاب هاى آسمانى، روشنگر حقایق و آموزنده معرفت هاى درست است. «من یجدل فى اللّه بغیر علم و لا هدًى و لا کتب منیر»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳–۲۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۸ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۸ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۸ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۸ - تفسیر روان جاوید
آیات ۸–۱۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۸
موضوعات
دستهبندی موضوعی
الهام در عقیدهخداشناسی فطریروشنگری کتب آسمانیمجادله درباره توحیدکتب آسمانی و عقیدهخداشناسی عقلیبرهان در مجادلهسرزنش اصرار بر عقیده باطلشرایط جواز مجادلهمجادله مشرکان صدراسلاممجادله درباره خدادشمنی مشرکان صدراسلامسرزنش مشرکان صدراسلاممبانی عقیدهتعالیم کتب آسمانیبرهان در عقیدهنقش عقلنقش قلببی منطقی شرکابزار شناختسرزنشهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۲)
- جدال نااگاهانه درباره خدابرای گمراه ساختن دیگران، باعث خواری+۱ آیه
- تکبّر و خودبزرگبینی، زمینه جدال سردمداران شرک درباره خدا+۱ آیه
- عذاب جهنّم، کیفر متکبّران+۱ آیه
- ذلّت و خواری، کیفر عناصر متکبّر و خودبزرگبین+۱ آیه
- مجادله مشرکان درباره خدا، ناشی از روحیّه تکبّر انان+۴ آیه
- جدال استوار بر علم و منطق، دارای ارزشی ستودنی+۵ آیه
- جدال متکبّرانه درباره خدا، مورد سرزنش او+۱ آیه
- نکوهش گروهی از مشرکان عصر بعثت از سوی خدا، به دلیل بحث و جدالِ جاهلانه درباره او+۲ آیه
- گمراه کردن مردم، هدف مجادلهکنندگان جاهل درباره خدا+۱ آیه
- اتش جهنّم، کیفر مجادله جاهلانه درباره خدا+۱ آیه
- مجاز و روا بودن جدال، براساس دانش و برهان+۵ آیه
- عذاب سوزان دوزخ، کیفر مجادلهگران مشرک+۳ آیه
- خواری در دنیا، کیفر مجادلهگران جاهل در مورد خداوند+۱ آیه
- جدال کافران با مؤمنان، درباره توحید+۳ آیه
- نکوهش مشرکان عصر بعثت از سوی خدا، به دلیل بحث و جدالِ جاهلانه درباره او+۲ آیه
- تکبّر و خودبرتربینی مشرکان، زمینه جدال انان درباره خدا+۳ آیه
- جهل، زمینه جدال درباره خدا+۲ آیه
- گمراه کردن مردم، انگیزه مشرکان از جدال در خدا و صفات او+۱ آیه
- جدال متکبّرانه درباره خدا مورد سرزنش او+۱ آیه
- مجادله در مورد خداوند، ناشی از جهل مجادلهکنندگان+۲ آیه
- جدال و ستیزهجویی در حق، موجب گرفتاری به اتش دوزخ+۶ آیه
- حرمت اضلال مردم، از راه خدا+۲ آیه
- حرمت مجادله، درباره خدا+۱ آیه
- حرمت اضلال مردم از راه خدا+۱ آیه
- حرمت جدل غیر عالمانه، درباره خداوند+۷ آیه
- جواز جدال، بر اساس دانش و برهان+۸ آیه
- حرمت پیروی از گمان، در امور اعتقادی+۳ آیه
- جواز بحث و جدل، در صورت مبتنی بودن بر پایه های دانش و برهان+۱ آیه
- روش مستکبرانه در برابر حق و مجادله با حق، درپی دارنده ذلّت و خواری در دنیا+۱ آیه
- جدال با حق، از روشهای دین ستیزی و گمراه کردن از راه خدا+۱ آیه
- عذاب شدید، کیفر دین ستیزی و باز داشتن مردم از راه خدا+۲ آیه
- ذلّت بار بودن عذابهای دنیایی مجادله کنندگان با حق+۱ آیه
- روش مستکبرانه در برابر حق و مجادله با حق، درپی دارنده ذلّت و خواری دنیایی+۱ آیه
- ذلّت دنیایی، جزای مجادله کنندگان در توحید و نفی شریک برای خداوند+۱ آیه
- جدال بیجای برخی انسانها درباره خداوند برای گمراه کردن (مردم) از راه خدا+۱ آیه
- مجادله جاهلانه درباره خدا، باعث گمراه کردن مردم+۱ آیه
- جدال کنندگان درباره خدا و عامل گمراهی دیگران، گرفتار عذاب در دنیا و قیامت+۱ آیه
- عذاب سوزان، کیفر ستیزه جویان متکبّر+۱ آیه
- گمراه کردن مردم، از عوامل کیفر و عذاب+۲ آیه
- عقل، وسیله ای برای شناخت حقایق+۱ آیه
- عقل، ابزاری برای شناخت ربوبیّت خدا
- مبتنی ساختن عقیده، رفتار و سخن بر علم، لازم و ضروری+۳ آیه
- کتابهای اسمانی، روشنگر حقایق و معارف صحیح
- معارف متکی بر کتابهای اسمانی، شایسته اعتقاد و ارزشمند در بینش قرانی
- کتابهای اسمانی، دارای معارفی روشن و روشنگر
- تکبّر، زمینهساز روحیّه لجاجت و مجادلهگری بدون دلیل در انسان، در مورد عقاید خویش+۳ آیه
- تکبّر و خودبزرگبینی مجادلهگران، منشا مجادله و ستیزهجویی و لجاجت انها درباره خداوند+۱ آیه
- لجاجت برخاسته از تکبّر مجادلهگران در مورد خدا، موجب گرفتار شدن انها به اتش سوزان جهنّم+۱ آیه
- لجاجت برخاسته از تکبّر از مجادلهگران در مورد خدا، موجب گرفتار شدن انها به ذلّت در دنیا+۱ آیه
- جدال کافران با مؤمنان، درباره توحید+۳ آیه
- جدال کافران با مؤمنان، درباره توحید+۳ آیه
- وحی، راه شناخت حقایق و معارف الهی