آیه ۸ سوره حج

سوره حج(الحج)، آیه ۸ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۳

وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لاَ هُدًى وَ لاَ كِتَابٍ مُنِيرٍ

و گروهی از مردم، بدون هیچ دانش و هیچ هدایت و کتاب روشنی بخشی، درباره خدا مجادله می‌کنند!

معنی کلمات و عبارات
«عِلْمٍ»: مراد علم ضروری و بدیهی است. از قبیل: اطّلاع انسان از زنده بودن خود، و این که یک، نصف دو است. «هُدیً»: مراد استدلال درست و حجّت صحیح است. «کِتَابٍ»: مراد کتاب آسمانی است (نگا: أحقاف / . «مُنِیر»: روشنگر. بیانگر حق و حقیقت (نگا: آل‌عمران / . روشن و واضح (نگا: فرقان / ).
نزول
نکات آیه
۱ - نکوهش گروهى از مشرکان عصر بعثت از سوى خدا، به خاطر بحث و جدل جاهلانه آنان در باره او «و من الناس من یجدل فى اللّه بغیر علم» ۲ - مجادله خصمانه برخى از مشرکان عصر بعثت، علیه اندیشه توحید و یکتاپرستى «و من الناس من یجدل فى اللّه بغیر علم» «جدال و مجادلة» (مصدر «یجادل») به معناى برخورد خصمانه با یک رأى و اعتقاد است. قید «فى اللّه» مى رساند که اندیشه توحید ربوبى - که از سوى پیامبر(ص) تبلیغ مى شد - خشم گروهى از اهل شرک را برانگیخته بود و آنان براى جلوگیرى از نفوذ آن در افکار و اندیشه هاى مردم، با آن به مبارزه برخاستند و در ردّ و انکار آن به بحث و جدل خصمانه روى آوردند. ۳ - جدل و پافشارى بر عقاید باطل و فاقد مبانى علمى، امرى است نکوهیده در پیشگاه خداوند. «و من الناس من یجدل فى اللّه بغیر علم» ۴ - بحث و جدل، آن گاه که متکى بر پایه هاى دانش و برهان باشد، جایز و بلامانع است. «و من الناس من یجدل فى اللّه بغیر علم» قید «بغیر علم» مى رساند که اگر جدل و پافشارى روى یک عقیده و ابطال آرا و عقاید دیگران، برپایه علم و استدلال استوار باشد، جایز است. ۵ - شرک، اندیشه اى جاهلانه و غیر قابل دفاع است. «و من الناس من یجدل فى اللّه بغیر علم» در این جا سخن درباره مشرکانى است که به منظور دفاع از اندیشه خود پیرامون توحید و یگانگى خدا به بحث و جدل پرداختند و از سوى خدا مورد نکوهش قرار گرفتند. ۶ - معارف متکى بر برهان هاى عقلى، الهامات ربانى و کتاب هاى آسمانى، تنها معارف شایسته اعتقاد و ارزشمند در بینش قرآنى «و من الناس من یجدل فى اللّه بغیر علم و لا هدًى و لا کتب منیر» در آیه یاد شده معرفت هاى قابل اعتماد و شایسته دفاع معارفى است که از یکى از سه راه ذیل به دست بیاید: «علم» «هدایت» و «کتاب». به نظر مى رسد که مراد از «علم» معرفت هایى است که از راه براهین عقلى و مقصود از «هدایت» دریافت هایى است که از طریق رؤیت قلبى و الهامات درونى و منظور از «کتاب منیر» حقایقى است که به وسیله شنیدن از رسولان الهى و مراجعه به کتاب هاى آسمانى به دست مى آید. ۷ - عقل و دل، دو ابزار کارآمد در وجود انسان براى دستیابى به معارف درست در باره خدا و صفات و افعال او «یجدل فى اللّه بغیر علم و لا هدًى» ۸ - کتاب هاى آسمانى، روشنگر حقایق و آموزنده معرفت هاى درست است. «من یجدل فى اللّه بغیر علم و لا هدًى و لا کتب منیر»
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۲)
  • جدال نااگاهانه درباره خدابرای گمراه ساختن دیگران، باعث خواری+۱ آیه
  • تکبّر و خودبزرگبینی، زمینه جدال سردمداران شرک درباره خدا+۱ آیه
  • عذاب جهنّم، کیفر متکبّران+۱ آیه
  • ذلّت و خواری، کیفر عناصر متکبّر و خودبزرگبین+۱ آیه
  • مجادله مشرکان درباره خدا، ناشی از روحیّه تکبّر انان+۴ آیه
  • جدال استوار بر علم و منطق، دارای ارزشی ستودنی+۵ آیه
  • جدال متکبّرانه درباره خدا، مورد سرزنش او+۱ آیه
  • نکوهش گروهی از مشرکان عصر بعثت از سوی خدا، به دلیل بحث و جدالِ جاهلانه درباره او+۲ آیه
  • گمراه کردن مردم، هدف مجادلهکنندگان جاهل درباره خدا+۱ آیه
  • اتش جهنّم، کیفر مجادله جاهلانه درباره خدا+۱ آیه
  • مجاز و روا بودن جدال، براساس دانش و برهان+۵ آیه
  • عذاب سوزان دوزخ، کیفر مجادلهگران مشرک+۳ آیه
  • خواری در دنیا، کیفر مجادلهگران جاهل در مورد خداوند+۱ آیه
  • جدال کافران با مؤمنان، درباره توحید+۳ آیه
  • نکوهش مشرکان عصر بعثت از سوی خدا، به دلیل بحث و جدالِ جاهلانه درباره او+۲ آیه
  • تکبّر و خودبرتربینی مشرکان، زمینه جدال انان درباره خدا+۳ آیه
  • جهل، زمینه جدال درباره خدا+۲ آیه
  • گمراه کردن مردم، انگیزه مشرکان از جدال در خدا و صفات او+۱ آیه
  • جدال متکبّرانه درباره خدا مورد سرزنش او+۱ آیه
  • مجادله در مورد خداوند، ناشی از جهل مجادلهکنندگان+۲ آیه
  • جدال و ستیزهجویی در حق، موجب گرفتاری به اتش دوزخ+۶ آیه
  • حرمت اضلال مردم، از راه خدا+۲ آیه
  • حرمت مجادله، درباره خدا+۱ آیه
  • حرمت اضلال مردم از راه خدا+۱ آیه
  • حرمت جدل غیر عالمانه، درباره خداوند+۷ آیه
  • جواز جدال، بر اساس دانش و برهان+۸ آیه
  • حرمت پیروی از گمان، در امور اعتقادی+۳ آیه
  • جواز بحث و جدل، در صورت مبتنی بودن بر پایه های دانش و برهان+۱ آیه
  • روش مستکبرانه در برابر حق و مجادله با حق، درپی دارنده ذلّت و خواری در دنیا+۱ آیه
  • جدال با حق، از روشهای دین ستیزی و گمراه کردن از راه خدا+۱ آیه
  • عذاب شدید، کیفر دین ستیزی و باز داشتن مردم از راه خدا+۲ آیه
  • ذلّت بار بودن عذابهای دنیایی مجادله کنندگان با حق+۱ آیه
  • روش مستکبرانه در برابر حق و مجادله با حق، درپی دارنده ذلّت و خواری دنیایی+۱ آیه
  • ذلّت دنیایی، جزای مجادله کنندگان در توحید و نفی شریک برای خداوند+۱ آیه
  • جدال بیجای برخی انسانها درباره خداوند برای گمراه کردن (مردم) از راه خدا+۱ آیه
  • مجادله جاهلانه درباره خدا، باعث گمراه کردن مردم+۱ آیه
  • جدال کنندگان درباره خدا و عامل گمراهی دیگران، گرفتار عذاب در دنیا و قیامت+۱ آیه
  • عذاب سوزان، کیفر ستیزه جویان متکبّر+۱ آیه
  • گمراه کردن مردم، از عوامل کیفر و عذاب+۲ آیه
  • عقل، وسیله ای برای شناخت حقایق+۱ آیه
  • عقل، ابزاری برای شناخت ربوبیّت خدا
  • مبتنی ساختن عقیده، رفتار و سخن بر علم، لازم و ضروری+۳ آیه
  • کتابهای اسمانی، روشنگر حقایق و معارف صحیح
  • معارف متکی بر کتابهای اسمانی، شایسته اعتقاد و ارزشمند در بینش قرانی
  • کتابهای اسمانی، دارای معارفی روشن و روشنگر
  • تکبّر، زمینهساز روحیّه لجاجت و مجادلهگری بدون دلیل در انسان، در مورد عقاید خویش+۳ آیه
  • تکبّر و خودبزرگبینی مجادلهگران، منشا مجادله و ستیزهجویی و لجاجت انها درباره خداوند+۱ آیه
  • لجاجت برخاسته از تکبّر مجادلهگران در مورد خدا، موجب گرفتار شدن انها به اتش سوزان جهنّم+۱ آیه
  • لجاجت برخاسته از تکبّر از مجادلهگران در مورد خدا، موجب گرفتار شدن انها به ذلّت در دنیا+۱ آیه
  • جدال کافران با مؤمنان، درباره توحید+۳ آیه
  • جدال کافران با مؤمنان، درباره توحید+۳ آیه
  • وحی، راه شناخت حقایق و معارف الهی
واژه‌ها