سوره حج(الحج)، آیه ۹ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۳
ثَانِيَ عِطْفِهِ لِيُضِلَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَ نُذِيقُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَذَابَ الْحَرِيقِ
آنها با تکبّر و بیاعتنایی (نسبت به سخنان الهی)، میخواهند مردم را از راه خدا گمراه سازند! برای آنان در دنیا رسوایی است؛ و در قیامت، عذاب سوزان به آنها میچشانیم!
معنی کلمات و عبارات
«ثَانِیَ»: پیچاننده. برگرداننده. حال ضمیر مستتر در (یُجَادِلُ) است. «عِطْف»: از سر تا سرینها را میگویند. پهلو. جانب. «ثَانِیَ عِطْفِهِ»: پهلوی خود را پیچ میدهد. پهلو پیچدادن مترادف است با روگردانی (منافقون / و پشت کردن (اسراء / ) که کنایه از تکبّر و بیاعتنائیاست. «خِزْیٌ»: خواری و رسوائی (نگا: بقره / ). «الْحَرِیق»: سوزان (نگا: آلعمران / .
نزول
سال ۱۵ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۰ رویداد)
- فرض شدن روزه رمضانمرتبط با نزول
15 بعثت · مدینه - کشته شدن کعب بن اشرف
15 بعثت · مدینه - تغییر قبله از بیتالمقدس به کعبه
15 بعثت · مدینه - غزوه بحران
15 بعثت · بحران - غزوه ذی امر
15 بعثت · ذی امر - غزوه قرقرة الکدر
15 بعثت · قرقرة الکدر - اخراج بنیقینقاع از مدینه
15 بعثت · مدینه - سریه نخله
15 بعثت · نخله - غزوه سویق
15 بعثت · قرقرة الکدر / اطراف مدینه - تشریع زکات فطر و نماز عید
15 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - خود بزرگ بینى و تحقیر دیگران، صفتى نکوهیده در نزد خداوند «و من الناس ...ثانى عطفه»
«ثَنى» (مصدر «ثانى») به معناى پیچاندن و برگرداندن و «عطف» به معناى پهلو است. پیچاندن پهلو، کنایه از تکبر و تحقیر دیگران است.
۲ - جبهه ضد توحیدى در صدراسلام، متشکل از گروهى نادان، متکبر و استکبارپیشه «و من الناس من یجدل فى اللّه بغیر علم ...ثانى عطفه »
۳ - تکبر و خودبزرگ بینى، منشأ مخالفت و ستیزه جویى سردمداران شرک با اسلام و پیامبر(ص) «و من الناس من یجدل فى اللّه بغیر علم ... ثانى عطفه»
۴ - مستکبران، دشمن سعادت و خوشبختى مردم و خواستار ضلالت و گمراهى آنان «و من الناس من یجدل ...لیضلّ عن سبیل اللّه»
جمله «لیضل عن سبیل اللّه» به تقدیر «لیضل الناس عن سبیل اللّه» است; یعنى، جدال این گروه نادان و استکبارپیشه با توحید و یکتاپرستى و جلوگیرى از گرایش مردم به آن، نه بدان جهت است که آنان خواستار سعادت مردم اند; بلکه بدان منظور است که مردم را از راه خدا - که راه خوشبختى است - بازدارند و آنان را به ضلالت و گمراهى سوق دهند.
۵ - توحید و پرستش خداى یگانه، راهى که به لقاى خدا مى انجامد. «سبیل اللّه»
مراد از «سبیل اللّه» (راه خدا) توحید و یکتاپرستى است. تسمیه توحید به «راه خدا» یا بدان جهت است که آیین توحید، خطى است که از سوى خدا ترسیم شده و به وسیله پیامبران به مردم ارائه شده است و یا بدان جهت مى باشد که توحید و یکتاپرستى، راهى است که با پیمودن آن، مى توان به خدا رسید و به لقاى او دست یافت.
۶ - توحید و یکتاپرستى، راه خدا و اسلام، فراخوان مردم به پیمودن این راه و ترک آیین هاى شرک «و من الناس من یجدل فى اللّه ... لیضلّ عن سبیل اللّه»
۷ - پیمودن هر راهى به جز راه خدا، گمراهى است. «لیضلّ عن سبیل اللّه»
۸ - استکبارپیشگى و جدال با حق، در پى دارنده خوارى و رسوایى دنیوى است. «و من الناس من یجادل فى اللّه ...ثانى عطفه ... له فى الدنیا خزى»
۹ - وجود تناسب میان گناه و کیفر آن در نظام کیفرى الهى «ثانى عطفه ... له فى الدنیا خزى»
برداشت فوق از مقابله «ثانى عطفه» (تکبر) با «خزى» (ذلت) به دست مى آید.
۱۰ - ذلت و شکست، سرنوشت محتوم جبهه شرک و ضد توحید «و من الناس من یجدل ... له فى الدنیا خزى»
۱۱ - نوید عزت و پیروزى به اهل ایمان و شکست و خوارى کافران و مشرکان صدراسلام «و من الناس من یجدل... ثانى عطفه... له فى الدنیا خزى»
۱۲ - جبهه ایمان، وظیفه دار تلاش بى امان براى به ذلت کشاندن جبهه کفر «و من الناس من یجدل ... له فى الدنیا خزى»
برداشت یاد شده بر این اساس است که جمله «له فى الدنیا خزى» مى تواند انشا در قالب اِخبار باشد.
۱۳ - آتش سوزان، کیفر کفرپیشگان و تمام کسانى که در راستاى منحرف ساختن مردم از راه خدا و دین او تلاش مى کنند. «و من الناس من یجدل ... و نذیقه یوم القیمة عذاب الحریق»
۱۴ - دوزخ، داراى آتشى است در اوج حرارت و سوزانندگى. «عذاب الحریق»
برداشت فوق، بر این اساس است که «ال» در «الحریق» «ال» کمالیه باشد. بنابراین «الحریق»; یعنى، در اوج سوزانندگى.
۱۵ - قیامت، روز مجازات و کیفر کفرپیشگان و حق ستیزان «و نذیقه یوم القیمة عذاب الحریق»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳–۲۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۹ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۹ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۸–۱۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۹
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تکبر رهبران شرکاضلال مستکبرانترک سبیل اللهتلاش برای ذلت کافرانخواسته های مستکبراندشمنان توحید در صدراسلامدشمنان سعادت انساندشمنی جاهلان صدراسلامدشمنی متکبران صدراسلامدشمنی مستکبرانروش تحصیل لقاءاللهشدت گرمای آتش جهنمعوامل دشمنی رهبران شرکعوامل رسواییسرزنش تحقیر دیگرانآثار مجادله با حقکیفر اخروی حق ستیزانفرجام توحید عبادیعوامل گمراهی انسانعوامل دشمنی با محمدکیفر اضلالگرانکیفر دشمنان دینبشارت پیروزیذلت مشرکاندعوت به اجتناب از شرکموارد سبیل اللهشکست مشرکانسرزنش تکبرصفات ناپسندذلت کافرانفرجام مشرکانپیروزی مؤمنانکیفر اخروی کافرانشکست کافرانموارد گمراهیبشارت به مؤمنانویژگیهای آتش جهنمعوامل ذلتدعوت به توحیدآثار تکبرنظام کیفریتناسب کیفر با گناهکافران در جهنمکیفر کافرانمسؤولیت مؤمنانسرزنشهای خداویژگیهای قیامتتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۷)
- جدال نااگاهانه درباره خدابرای گمراه ساختن دیگران، باعث خواری+۱ آیه
- تکبّر و خودبزرگبینی، زمینه جدال سردمداران شرک درباره خدا+۱ آیه
- عذاب جهنّم، کیفر متکبّران+۱ آیه
- ذلّت و خواری، کیفر عناصر متکبّر و خودبزرگبین+۱ آیه
- مجادله مشرکان درباره خدا، ناشی از روحیّه تکبّر انان+۴ آیه
- جدال متکبّرانه درباره خدا، مورد سرزنش او+۱ آیه
- گمراه کردن مردم، هدف مجادلهکنندگان جاهل درباره خدا+۱ آیه
- اتش جهنّم، کیفر مجادله جاهلانه درباره خدا+۱ آیه
- عذاب سوزان دوزخ، کیفر مجادلهگران مشرک+۳ آیه
- خواری در دنیا، کیفر مجادلهگران جاهل در مورد خداوند+۱ آیه
- تکبّر و خودبرتربینی مشرکان، زمینه جدال انان درباره خدا+۳ آیه
- گمراه کردن مردم، انگیزه مشرکان از جدال در خدا و صفات او+۱ آیه
- جدال متکبّرانه درباره خدا مورد سرزنش او+۱ آیه
- جدال و ستیزهجویی در حق، موجب گرفتاری به اتش دوزخ+۶ آیه
- حرمت اضلال مردم، از راه خدا+۲ آیه
- حرمت مجادله، درباره خدا+۱ آیه
- حرمت اضلال مردم از راه خدا+۱ آیه
- حرمت جدل غیر عالمانه، درباره خداوند+۷ آیه
- جواز جدال، بر اساس دانش و برهان+۶ آیه
- روش مستکبرانه در برابر حق و مجادله با حق، درپی دارنده ذلّت و خواری در دنیا+۱ آیه
- دین ستیزی، موجب رسوایی در دنیا
- جدال با حق، از روشهای دین ستیزی و گمراه کردن از راه خدا+۱ آیه
- عذاب شدید، کیفر دین ستیزی و باز داشتن مردم از راه خدا+۲ آیه
- ذلّت بار بودن عذابهای دنیایی مجادله کنندگان با حق+۱ آیه
- روش مستکبرانه در برابر حق و مجادله با حق، درپی دارنده ذلّت و خواری دنیایی+۱ آیه
- ذلّت دنیایی، جزای مجادله کنندگان در توحید و نفی شریک برای خداوند+۱ آیه
- جدال بیجای برخی انسانها درباره خداوند برای گمراه کردن (مردم) از راه خدا+۱ آیه
- دین اسلام، از موارد راه خدا+۲ آیه
- رسوایی و شرمساری، یکی از سخت ترین احوال روحی انسان
- خوار شدن اضلال گران در دنیا
- عذاب جهنّم، کیفر اضلال گران
- رسوایی در دنیا، کیفر اضلال گران
- مجادله جاهلانه درباره خدا، باعث گمراه کردن مردم+۱ آیه
- منزّه بودن خداوند از هرگونه ستم به بندگان، در جزا و پاداش+۳ آیه
- مجازات کردن بی گناهان، ظلمی بر انان+۵ آیه
- مورد ستم واقع نشدن هیچ کس، در قیامت+۱ آیه
- عدالت خداوند، در کیفر نمودن گناهکاران+۵ آیه
- سوزان بودن از جمله اوصاف عذاب+۲ آیه
- عذابهای الهی بر اساس عدالت و منزّه از هرگونه ظلم+۵ آیه
- جدال کنندگان درباره خدا و عامل گمراهی دیگران، گرفتار عذاب در دنیا و قیامت+۱ آیه
- عذاب سوزان، کیفر ستیزه جویان متکبّر+۱ آیه
- گمراه کردن مردم، از عوامل کیفر و عذاب+۲ آیه
- قیامت، روز برپایی مردم نزد خدا
- تکبّر، زمینهساز روحیّه لجاجت و مجادلهگری بدون دلیل در انسان، در مورد عقاید خویش+۳ آیه
- تکبّر و خودبزرگبینی مجادلهگران، منشا مجادله و ستیزهجویی و لجاجت انها درباره خداوند+۱ آیه
- لجاجت برخاسته از تکبّر مجادلهگران در مورد خدا، موجب گرفتار شدن انها به اتش سوزان جهنّم+۱ آیه
- لجاجت برخاسته از تکبّر از مجادلهگران در مورد خدا، موجب گرفتار شدن انها به ذلّت در دنیا+۱ آیه