سوره سبأ(سبإ)، آیه ۵۴ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۴
وَ حِيلَ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِأَشْيَاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا فِي شَكٍ مُرِيبٍ
(سرانجام) میان آنها و خواستههایشان جدایی افکنده شد، همان گونه که با پیروان (و هممسلکان) آنها از قبل عمل شد، چرا که آنها در شک و تردید بودند!
معنی کلمات و عبارات
«حِیلَ»: حائل و مانع انداخته شده است. فاصله و جدائی افکنده شده است. «مَا»: آنچه. مراد پذیرش ایمان اخروی و رهائی از دوزخ است یا بازگشت به جهان و انجام کارهای شایسته در آن است (نگا: سجده / ). یا رهائی از بلاهای بزرگ آسمانی و عذاب استیصال جهانی است (نگا: غافر / - ). «أَشْیَاع»: جمع شیعَة، مراد اَمثال و اَقران است (نگا: انعام / ). «مُرِیبٍ»: شکّانداز. به دودلی افکنده. این واژه صفت و برای مبالغه و تأکید است. مثل: شِعْرٌ شاعِرٌ.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - بین مشرکان و لذت هاى دنیوى شان، پس از مرگ فاصله مى افتد. «و حیل بینهم و بین ما یشتهون»
این که مراد از «ما یشتهون» چیست احتمال هاى گوناگونى وجود دارد; از جمله آنها لذت ها و مال و اموال دنیایى است.
۲ - مشرکان صدراسلام و پیشتر از آنها، در پى لذت هاى دنیوى بوده اند. «و حیل بینهم و بین ما یشتهون»
۳ - با مرگ مشرکان، فرصت ایمان آوردن از آنان گرفته شده و دیگر جایى براى آن نمى ماند. «و لو ترى إذ فزعوا ... و قالوا ءامنّا به ... و حیل بینهم و بین ما یشتهون»
احتمال دارد مراد از «ما یشتهون» - به قرینه ذکر ایمان مشرکان با مشاهده عذاب و یا قیامت در آیات پیشین - علاقه به ایمان باشد.
۴ - مشرکانِ ملت هاى پیشین نیز، گرفتار عذاب شدند و بین آنان و لذت هاى دنیوى شان جدایى برگشت ناپذیر افتاد. «و حیل بینهم و بین ما یشتهون کما فعل بأشیاعهم من قبل»
«اشیاع» (جمع «شیعة») به معناى پیروان است و در آیه - به قرینه «من قبل» - مراد کسانى است که مشابهت فکرى با مشرکان بعدى داشته اند.
۵ - مشرکان، همواره در تردید و شکى آمیخته با بدگمانى بودند. «إنّهم کانوا فى شکّ مریب»
«شکّ» تردید ذهن به نحو مساوى بین دو چیز و «ریب» شک همراه با تهمت است (الفروق اللغویة).
۶ - شک و دودلى آمیخته با بدگمانى مشرکان پیشین، به بعث و قیامت باعث گرفتار شدن آنان به عذاب «و حیل بینهم و بین ما یشتهون کما فعل بأشیاعهم ... إنّهم کانوا فى شکّ مریب»
۷ - شک و دودلى مداوم در عقیده، امر مطلوب و پسندیده اى نیست و پى آمد ناگوارى دارد. «کما فعل بأشیاعهم ... إنهم کانوا فى شکّ مریب»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار شک در عقیدهزمینه شومی فرجاملذایذ دنیوی اقوام پیشینلذایذ دنیوی مشرکانلذایذ دنیوی مشرکان صدراسلامناپسندی شک در عقیدهمشرکان اقوام پیشینسوءظن مشرکانمرگ مشرکانشک اقوام پیشینآثار شک به قیامتشک مشرکانفرصت ایمانعذاب اقوام پیشینآثار مرگتاریخ اقوام پیشینموجبات عذاب
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۵)
- کفر و گناه کافران، سبب دشواری جانکندن انان+۳ آیه
- لحظه احتضار کافران، لحظه جدایی بین انان و ارزوهایشان+۲ آیه
- شک امیخته با بدگمانی امّتهای پیشین درباره معاد، سبب گرفتار شدن به عذاب الهی+۱ آیه
- ناکامی مشرکان صدر اسلام در رسیدن به لذّتهای دنیا، مانند مشرکان پیش از خود
- ناکامی مشرکان صدراسلام در رسیدن به لذّتهای دنیا، مانند مشرکان پیش از خود
- شک و تردید مشرکان، در امر اخرت و قیامت+۱ آیه
- شک امیخته با بدگمانی امّتهای پیشین، درباره وقوع عذاب الهی+۲ آیه
- شک و تردید کافران مشرک به قران، قبل از مرگ+۳ آیه
- شک و تردید، دارای شدّت و ضعف+۳ آیه
- شهوت و تمایل مشرکان، به لذّات و شهوات دنیا
- جدایی مشرکان از شهوات خود با مرگ
- شک و تردید، موجب کفر و انکار تعالیم دین+۵ آیه
- شک و تردید کفرپیشگان، در حقّانیّت قران+۲ آیه
- مُحیل/ اسما و صفات+۱ آیه
- مرگ با حال کفر، موجب براورده نشدن ارزوها+۱ آیه