آیه ۵۰ سوره طه

سوره طه، آیه ۵۰ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۴

قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ ثُمَ هَدَى

گفت: «پروردگار ما همان کسی است که به هر موجودی، آنچه را لازمه آفرینش او بوده داده؛ سپس هدایت کرده است!»

معنی کلمات و عبارات
«خَلْقَهُ»: آفرینش آن. وجود آن. «هَدَی»: رهنمودش کرده است. بدو مسیر داده است. برای انجام وظیفه خاصّ خود، راهنمائی کرده است.
نزول
نکات آیه
۱ - موسى(ع) در پاسخ فرعون، پروردگارش را آفریننده و هدایتگر همه موجودات معرفى کرد. «من ربّکما ... قال ربّنا الذى أعطى ... ثمّ هدى » ۲ - آفرینش، فعل اختیارى خداوند و عطاى او است. «الذى أعطى کلّ شىء خلقه » از تأمل در موارد کاربرد «عطا» و «إعطا» برمى آید که کاربرد این ریشه، درجایى است که اوّلاً دادن چیزى از روى جبر نباشد و ثانیاً در برابر چیز دیگر نباشد. ۳ - آفریننده همه موجودات و هدایتگر آنها در مسیر خویش، خداوند است. «أعطى کلّ شىء خلقه ثمّ هدى » ۴ - خداوند به هر موجودى، خلقتى کامل و اعضا و ویژگى هایى متناسب با شأن او، عطا کرده است. «الذى أعطى کلّ شىء خلقه » «خلق»، به معناى ایجاد، یا تقدیر درست و یا هیئت و شکل است (مفردات راغب). معناى دوم و سوم رساننده نکته یاد شده است. ۵ - خداوند، هر موجودى را با شیوه بهره گیرى از اعضا و ویژگى هاى خویش، آشنا ساخته و مصلحت ها و راه رسیدن به آن را به او آموخته است. «أعطى کلّ شىء خلقه ثمّ هدى » متعلق «هدى» به قرینه جمله قبل، ویژگى هاى خلقت و نحوه به کارگیرى آن در جهت منافع است. ۶ - وجود حساب و اندازه، در آفرینش موجودات «أعطى کلّ شىء خلقه » ۷ - فرعون و فرعونیان، به تغایر بین خالق جهان و ربّ موجودات، معتقد بودند. «من ربّکما ... ربّنا الذى أعطى کلّ شىء خلقه » در پاسخ به یک سؤال، سعى مى شود از یک مقدمه معلوم، براى معرفى مجهول استفاده شود. در جواب پرسش فرعون (من ربّکما)، موسى(ع) نیز از یک مقدمه معلوم استفاده کرده که توصیف خداوند به خالقیت است، زیرا فرعون و پیروانش، به خالقیت خداوند معتقد بودند، و تنها ربوبیت، محور تفاوت و اختلاف آنان بوده است. ۸ - فرعون و پیروان او، به خداى آفریننده هستى معترف بودند و ربوبیت او را انکار مى کردند. «من ربّکما ... ربّنا الذى أعطى کلّ شىء خلقه » ۹ - تأکید موسى(ع) در برابر فرعون، بر یگانگى خالق و ربّ جهان «من ربّکما ... ربّنا الذى أعطى کلّ شىء خلقه » ۱۰ - ربوبیت خداوند، مقتضى آفرینش موجودات و هدایت آفریده ها به کمال وجودى آنها است. «ربّنا الذى أعطى کلّ شىء خلقه ثمّ هدى » ۱۱ - خلقت همه موجودات هستى و هدایت آنها، برهان ربوبیت خدا است. «ربّنا الذى أعطى کلّ شىء خلقه ثمّ هدى » تفصیل کلام موسى(ع)، به برهانى منطقى و محکم بازگشت دارد که صورت آن چنین است: «اللّه ربّ لأنّه خالق و هاد». ۱۲ - همه موجودات از هدایت هاى الهى برخورداراند. «أعطى کلّ شىء خلقه ثمّ هدى » ۱۳ - موسى(ع)، رسالت خویش را پرتویى از هدایت گسترده ربوبى دانست. «من ربّکما ... ربّنا الذى أعطى کلّ شىء خلقه ثمّ هدى » مناسبت بحث موسى(ع) با فرعون، چنین اقتضا کرده است که آن حضرت، موضوع هدایت عام الهى را مطرح کند تاپاسخ سؤال مقدر فرعون را داده باشد; زیرا ممکن بود فرعون بگوید: بر فرض که خداى خالق ربّ تو است، چه دلیلى بر لزوم پذیرش سخن رسولان او وجود دارد؟ موسى(ع) با مطرح کردن هدایت عام الهى، علاوه بر پاسخ به سؤال احتمالى او، زمینه کلى اثبات رسالت خویش را نیز مطرح کرده است.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۱۴ - «عن محمدبن مسلم قال: سألت أباعبداللّه(ع) عن قول اللّه عزّوجلّ: «أعطى کلّ شىء خلقه ثمّ هدى» قال: لیس شىء من خلق اللّه إلاّ و هو یعرف من شکله الذکر من الاُنثى، قلت: ما یعنى «ثمّ هدى»؟ قال: هداه للنکاح والسفاح من شکله; محمدبن مسلم گفت: از امام صادق(ع) در باره سخن خدا «أعطى کلّ شىء خلقه ثمّ هدى» پرسیدم، فرمود: هیچ چیزى از مخلوقات خداوند نیست، مگر این که از جنس خود نر را از ماده تمییز مى دهد. گفتم: معناى «ثمّ هدى» چیست؟ فرمود: خداوند آن را با جفت گیرى صحیح و ناصحیح با هم نوعاً خود آشنا ساخته است». [منبع: کافى، ج ۵، ص ۵۶۷، ح ۴۹; نورالثقلین، ج ۳، ص ۳۸۱- ، ح ۷۳.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۰)
  • احتجاج موسی(علیه السلام) در برابر فرعون به افرینش و هدایت موجودات از سوی خداوند برای اثبات ربوبیّتاو+۱ آیه
  • برخورداری تمام موجودات جهان، از نظامی واحد، دلیل بر یگانگی خداوند
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۸ آیه
  • خلقت موجودات، از دلایل انحصار ربوبیّت به خدا+۳ آیه
  • هدایت انسانها از جانب خدا، دلیلی بر توحید ربوبی+۲ آیه
  • فرعون، از تکذیبکنندگان توحید و خدای یگانه+۴ آیه
  • دعوت شدن فرعون به پروردگار یکتا، از سوی موسی(علیه السلام)+۳ آیه
  • خداوند، افریننده جهان، بدون الگویی از پیش+۳ آیه
  • خداوند، هدایتگر همه موجودات جهان
  • ممنوعیّت احتجاج، بدون اگاهی و از روی جهل+۳ آیه
  • خلقت همه موجودات هستی، توام با هدایت انها، برهانی بر ربوبیّت خداوند
  • ربوبیّت خدا، مقتضی هدایت عام موجودات
  • خلقت هر موجودی، عطیه خدا به ان
  • خلقت همه اشیا و موجودات، به فرمان خداوند+۱ آیه
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی افرینش موجودات
  • خداوند، خالق هر چیزی+۱ آیه
  • تامین علوفه برای دامداری، از نشانه های ربوبیّت خداوند+۱ آیه
  • بیشتر امّتهای گذشته، در شمار مشرکان+۲ آیه
  • فرعون، حاکمی شرک پیشه و معتقد به معبودهای دروغین+۲ آیه
  • پرستش خدایان متعدّد، به وسیله مصریان باستان+۲ آیه
  • جهان افرینش، منبعی برای شناخت افریدگار ان+۱ آیه
  • فرعون، تکذیب کننده وحدانیّت خدای یگانه+۴ آیه
  • گفتگوی فرعون با موسی(علیه السلام)، درباره فرجام اقوام گذشته+۳ آیه
  • گفتگوی فرعون با موسی(علیه السلام) درباره ربوبیّت پروردگار و رسالت موسی(علیه السلام)+۲ آیه
  • گناه ساحران فرعونی، با سحر خویش علیه موسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • احتجاج موسی علیه السلام در برابر فرعون منکر پروردگار، به افرینش و هدایت موجودات از سوی خدا+۱ آیه
  • پرسش انکاری فرعون از موسی علیه السلام درباره پروردگار+۲ آیه
  • ربوبیت خداوند، منشا پیدایش افریدهها و ارایه رهنمودها به انها
  • ربوبیت خداوند، مقتضی هدایت تکوینی افریدههای خود
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی افرینش موجودات و هدایت انها به کمال وجودیشان
واژه‌ها