سوره طه، آیه ۶۶ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۶
قَالَ بَلْ أَلْقُوا فَإِذَا حِبَالُهُمْ وَ عِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى
گفت: «شما اول بیفکنید!» در این هنگام طنابها و عصاهای آنان بر اثر سحرشان چنان به نظر میرسید که حرکت میکند!
معنی کلمات و عبارات
«حِبَال»: جمع حَبْل، طناب. ریسمان. «عِصِیّ»: جمع عَصا، چوبه دستیها. «تَسْعَی»: حرکت میکند. تند راه میرود.
نزول
سال ۶ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - موسى(ع)، شروع مبارزه را به ساحران فرعون واگذار نمود و بر آغاز کار از سوى آنان تأکید کرد. «إمّا أن تلقى ... قال بل ألقوا »
۲ - موسى(ع)، برخوردار از اعتمادى قوى به وعده هاى خداوند در پیروزى بر مخالفان «قال بل ألقوا »
در آیات پیشین، خداوند به موسى(ع) اطمینان داد که بر رخدادها، اِشراف کامل دارد و جاى نگرانى نیست (لاتخافا إنّنى معکما أسمع و أرى). واگذار کردن صحنه کارزار به دشمنان و به تماشا نشستن موسى(ع) حاکى از اعتماد کامل او به آن وعده است.
۳ - بیان شبهه و القاى آن، جهت آمادگى براى ابطال و رفع شبهه، مجاز است. «قال بل ألقوا فإذا »
موسى(ع) مى توانست با انتخاب شروع، بساط کار ساحران را برچیده و اساساً اجازه کار را به آنان ندهد; ولى رخصت او در اِعمال سحر ساحران، بدان جهت بود تا شبهه اى را که فرعون القا کرده بود (فلنأتینّک...) ابطال کند و حقانیت خود را نشان دهد. این اجازه، نشانگر این نکته است که اجازه بیان شبهات براى پاسخ گویى به آن اشکالى ندارد; بلکه مطلوب است.
۴ - ساحران فرعون، به مجرد اجازه موسى(ع)، ابزار سِحر خود را به کار انداختند و سِحر خویش را آغاز کردند. «قال بل ألقوا فإذا »
«فاء» در «فإذا» فصیحه و حاکى از جملاتى محذوف و مقدر است. حرف «إذا» نیز براى مفاجاة و نشانگرسرعت عمل ساحران است. از این رو مفاد آیه چنین است: «موسى گفت شما سحرتان را بیندازید و آنان سحر خویش را ارائه کردند که ناگهان ریسمان ها و...».
۵ - ریسمان و عصا، از وسایل کار ساحران فرعون «فإذا حبالهم و عصیّهم »
حبل (مفرد «حبال») به معناى ریسمان و «عصا» (مفرد «عصىّ») به معناى چوب دستى است.
۶ - ساحران فرعون، با سِحر خود چنین وانمود کردند که ریسمان ها و عصاهاى آنان به هر طرف شتافته و حرکت مى کند. «فإذا حبالهم و عصیّهم یخیّل إلیه من سحرهم أنّها تسعى»
«أنّها تسعى» نائب فاعل «یخیّل» است و فعل «یخیّل إلیه» دلالت دارد که ریسمان ها و چوب دستى ها در واقع بى حرکت بودند; نه آن که با ماده اى آغشته شده باشند که براثر تابش آفتاب، واقعاً به حرکت درآمده باشند.
۷ - سِحر ساحران فرعون، داراى تأثیر بر قواى ادراکى مردم و ایجاد خیال و تصور در آنان «یخیّل إلیه من سحرهم أنّها تسعى »
«یخیّل إلیه»; یعنى، به وهم و خیال موسى(ع) چنین وانمود شد که ریسمان ها و عصاها حرکت مى کنند. ضمیر «إلیه» گرچه به موسى(ع) بازمى گردد; ولى روشن است که همه مردم حاضر در آن صحنه نیز چنین احساسى داشتند.
۸ - سِحر، داراى تأثیر و نفوذ بر قواى ادراکى و قوه مخیله «یخیّل إلیه من سحرهم »
۹ - ساحران فرعون، پیش از حضور در صحنه مقابله با موسى(ع)، ریسمان ها وعصاهاى فراوانى را تدارک دیده بودند. «فإذا حبالهم و عصیّهم »
۱۰ - سِحر، حقیقت اشیا را تغییر نمى دهد. «یخیّل إلیه من سحرهم أنّها تسعى »
۱۱ - دیدگان و قوه خیال موسى(ع) نیز، تحت تأثیر سِحر ساحران فرعون قرار گرفت. «یخیّل إلیه من سحرهم أنّها تسعى »
۱۲ - امکان تأثیر سِحر بر قوه خیال و وهم پیامبران الهى «یخیّل إلیه من سحرهم »
ترسیم چیزى در دیدگان انسان، برخلاف شکل واقعى آن (مانند شکسته وانمود شدن چوبى که در آب موج دار قرار دارد) مانع شناخت حقیقت آن چیز نیست; تا نقصى براى درک و فهم انسان به شمار آید و با نبوت ناسازگار باشد.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار روانی جادواذن موسیتأثیر جادو در انبیاتأثیر جادو در قوای ادراکیتأثیر جادو در موسیخیال انگیزی جادوی جادوگران فرعونروش رفع شبههآثار جادوابزار جادوگران فرعونریسمان جادوگران فرعونعصای جادوگران فرعونوعده پیروزی موسیآثار جادوی جادوگران فرعونموسی و جادوگران فرعوناطمینان موسیجادوی جادوگران فرعونوعده های خداقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۳)
- ارامش دادن خدا به موسی(علیه السلام) هنگام مبارزه با جادوگران فرعون+۳ آیه
- ساحران فرعون، اقدامکننده نخست در مبارزه با موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- حرکت ابزار جادویی (ریسمان و عصا) ساحران فرعونی مانند حرکت جاندار در تخیّل بینندگان
- حرکت ریسمانها و عصاهای ساحران فرعونی، همانند حرکت شتابان پدیدههای جاندار در دیدگاه (خیال) بینندگان
- دلداری خداوند به موسی(علیه السلام)، با اگاه ساختن وی از پیروزی وی در میدان مبارزه با ساحران فرعونی+۳ آیه
- ریسمان و عصا، از وسایل کار ساحران فرعون+۱ آیه
- تصوّر حرکت با شتاب ریسمانها و عصاهای ساحران فرعون، به کمک جادو
- ابطال سحر ساحران به وسیله عصا، به دست موسی(علیه السلام)+۶ آیه
- تاثیر سحر، بر قوای ادراکی و خیال انسان
- سِحر جادوگران فرعون، امری واهی و دروغین و فاقد حقیقت+۵ آیه
- سِحر و جادوگری، نوعی تصرف در چشم و قوه مخیّله افراد+۱ آیه
- فرمان خداوند به موسی(علیه السلام)، به افکندن عصای خویش برای خنثی کردن سحر ساحران+۵ آیه
- درخواست موسی(علیه السلام) از ساحران، برای شروع مبارزه+۶ آیه
- احساس نگرانی در دل موسی(علیه السلام)، پس از مشاهده سحر ساحران فرعون+۱ آیه
- اطمینان موسی(علیه السلام) به موفقیّت قطعی خود در میدان مبارزه با ساحران، از جانب خداوند+۲ آیه
- ساحران فرعون، مطمین به غلبه سحرشان بر معجزه موسی(علیه السلام)+۶ آیه
- سحر، ناپایدار در برابر معجزه+۶ آیه
- شناخت جادوگران فرعون، عامل ایمان انان+۹ آیه
- امکان تصرف و خطا در شناخت حسّی+۱ آیه
- تخیّل موسی(علیه السلام) از حرکت و شناخت چوب و ریسمانهای ساحران، به رغم سکون انان+۱ آیه
- تاثیرپذیری شناخت سطحی و تخیّلی انسان، از سحر جادوگران+۱ آیه
- عصا، از وسایل کار و سحر جادوگران فرعون
- وانمود کردن حرکت ریسمانها و عصاها به وسیله سحر، از سوی جادوگران فرعون
- افکنده شدن عصا بر زمین، به دست موسی(علیه السلام)، بعد از ارایه جادو به وسیله جادوگران+۶ آیه
- پیروزی حق و سخن بر حق موسی(علیه السلام)بر دستاورد جادوگران، فلسفه تبدیل عصای موسی(علیه السلام) به اژدها+۳ آیه
- فرمان خداوند به موسی(علیه السلام)، مبنی بر انداختن عصایش، در صحنه مبارزه با ساحران+۵ آیه
- عصای معجزه اسای موسی، مایه ابطال سحر ساحران فرعون+۵ آیه
- پیروزی معجزه بر سحر، در مبارزه موسی علیه السلام با ساحران فرعون+۱۵ آیه
- دلداری خدا به موسی علیه السلام با اگاه ساختن وی از پیروزی وی در میدان مبارزه با ساحران فرعونی+۲ آیه
- اغاز موسی علیه السلام یا ساحران فرعون، در انداختن عصا یا طنابهای سحر، پرسش جادوگران از ان حضرت+۳ آیه
- همراهی اشراف با فرعون، در مقابله با موسی علیه السلام
- ایجاد ترس در نفس موسی علیه السلام پس از مشاهده سحر ساحران+۱ آیه
- احساس ترس موسی علیه السلام در نفس خویش، از غلبه احتمالی جاهلان و حکومتهای گمراه+۱ آیه