سوره طه، آیه ۸۴ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۷
قَالَ هُمْ أُولاَءِ عَلَى أَثَرِي وَ عَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِ لِتَرْضَى
عرض کرد: «پروردگارا! آنان در پی منند؛ و من به سوی تو شتاب کردم، تا از من خشنود شوی!»
معنی کلمات و عبارات
«عَلَی أَثَرِی»: به دنبال من. نزدیک به من و پا به پای من.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - موسى(ع)، سبقت گرفتن خود بر قومش در آمدن به میقات را، به جهت اطمینان به قومش در پیروى از او و طى مسیر تا میقات دانست. «قال هم أُوْلاء على أثرى »
«أُوْلا» اسم اشاره به بعید است و «أثر» به معناى علامت باقى مانده از هر چیزى است. از همین رو به جاى پا نیز «اثر» گفته مى شود. «أثر» به معناى اتباع و دنباله روى نیز آمده است. (مقاییس اللغة). مفاد آیه بالا این است که آنان همان جماعت اند که بر نشانه پاى من به سوى میقات روان اند و یا این که به دنبال من در حال آمدن به میقات هستند.
۲ - ورود موسى(ع) به میقات، اندکى پیش از ورود قومش به آن مکان بود. «و ما أعجلک ... قال هم أُوْلاء على أثرى »
مورد اشاره قرارگرفتن همراهان موسى از سوى آن حضرت، نشان مى دهد که آنان در چشم انداز موسى(ع) بودند و براى رسیدن به میقات، زمان زیادى لازم نداشتند. بنابراین بین ورود موسى(ع) به میقات و ورود قوم او، چندان فاصله اى نبوده است.
۳ - قوم موسى، با فاصله زمانى کوتاهى، به دنبال موسى(ع) و رد پاى او به سوى میقات روانه شدند. «و ما أعجلک ... قال هم أُوْلاء على أثرى »
۴ - موسى(ع)، حضور پیش از موعد خود و جلوتر از دیگران را در میقات موجب جلب رضایت خداوند مى پنداشت. «و ما أعجلک ... و عجلت إلیک ربّ لترضى »
۵ - شوق موسى(ع) به ملاقات و گفت وگوى با پروردگار و جلب رضایت او، موجب شتاب وى در آمدن به میقات بود. «و عجلت إلیک ربّ لترضى »
۶ - شتاب در کار خیر و تعجیل در وفاى به وعده، موجب جلب رضایت خدا است. «و ما أعجلک ... و عجلت إلیک ربّ لترضى »
هر چند که موسى(ع) به جهت جدا شدن از مردم، مورد پرس و جوى خداوند قرار گرفت; ولى هدف او از این تعجیل، مورد نقد قرار نگرفته است; یعنى، تسریع در وفاى به وعده و حضور در میقات، به خودى خود، کار مطلوبى بوده است.
۷ - عبادت، موجب جلب رضایت الهى است. «عجلت إلیک ربّ لترضى »
۸ - خوبى هرکار، علاوه بر صدور آن به نیت خیر، در گرو هماهنگى آن با سایر خواسته ها و دستورات خداوند است. «و ما أعجلک ... و عجلت إلیک ربّ لترضى »
با وجود آن که موسى(ع) در تعجیل خود، نیت خیر داشته است; ولى بازخواست شدن او دال براین مطلب است که صرف داشتن نیت خیر، براى برترى یافتن عمل کافى نیست; بلکه باید با ادله دیگر آن عمل را سنجید. اگر در تعارض نبود، آن گاه بدان اقدام کرد.
۹ - پیامبران، در تشخیص موارد رضایت خداوند، نیازمند راهنمایى و هدایت او هستند. «و ما أعجلک ... عجلت إلیک ربّ لترضى »
۱۱ - ربوبیت خداوند، مقتضى پاداش به دارندگان نیت خیر و سبقت گیرندگان در کار نیک «و عجلت إلیک ربّ لترضى»
۱۲ - همراه بودن با هم سفران در مسافرت، و جدا نشدن از آنان در مسیر، از آداب سفر است. «و ما أعجلک ... قال هم أُوْلاء على أثرى»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار سبقت در عمل خیرآثار عجله در وفای به وعدهآثار نتزمینه تشخیص رضایت خدازمینه پاداش عمل خیرشرایط عمل خیرعوامل عجله موسیملاقات موسی با خدانیت در عمل خیرهمراهی با همسفرانپاداش سبقت در عمل خیرپیروی از موسینمایندگان بنی اسرائیل در میقاتآداب مسافرتعجله موسیعلایق موسیهدایت انبیاموسی در میقاتنیازهای معنوی انبیاآثار عبادتزمینه رضایت خداگفتگوی خدا با موسیبینش موسیعمل به تکلیفآثار ربوبیت خداقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۴)
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۲ آیه
- ربوبیّت خداوند، مقتضی تلاش ادمی برای جلب خشنودی او+۲ آیه
- یاد ربوبیّت خدا، از اداب سخن گفتن با او
- گفتگوی خدا با موسی(علیه السلام)، در پیشی گرفتن بر قوم خود و امدن به میقات+۱ آیه
- ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا
- رضای خدا، موجب شتاب موسی(علیه السلام) به میقات، قبل از قوم خویش+۱ آیه
- تلاش موسی(علیه السلام)، برای جلب رضای خدا+۱ آیه
- شوق موسی(علیه السلام) به لقای الهی، زمینه ساز رضای خداوند در نظر ان حضرت
- موسی(علیه السلام)، طالب رضای خدا+۱ آیه
- سؤال عتاب امیز خداوند از موسی(علیه السلام) در باره علت سبقت گرفتن او بر قومش برای رفتن به میقات+۱ آیه
- سؤال عتاب امیز خداوند از موسی(علیه السلام) درباره علت سبقت گرفتن او بر قومش، در رفتن به میقات+۱ آیه
- جلب رضایت خداوند، زمینه عجله موسی(علیه السلام)برای زودتر رفتن به میقات+۱ آیه
- پرسش خداوند از موسی(علیه السلام) درباره علّت تعجیل وی از امدن به کوه طور جهت میقات+۱ آیه
- شوق موسی(علیه السلام) در گفتگو با خداوند و جلب رضایت او، موجب تعجیل وی در امدن به میقات+۱ آیه
- رضایت پروردگار، معیار ارزش کار
- پرسش خدا از موسی علیه السلام درباره پیشی گرفتن بر قوم خود و شتاب در امدن به میقات+۱ آیه
- تعجیل موسی علیه السلام نسبت به قوم خود، در رسیدن به میقات+۱ آیه
- پرسش خدا از موسی علیه السلام درباره علّت تعجیل وی از امدن به کوه طور و میقات+۱ آیه
- شوق موسی علیه السلام در گفتگو با خدا و جلب رضایت او، موجب تعجیل وی در امدن به میقات+۱ آیه
- شتاب موسی علیه السلام برای عبادت و مناجات با خدا در طور+۱ آیه
- مناجات موسی علیه السلام با خدا در وادی طور+۳ آیه
- عجله موسی علیه السلام برای رفتن به طور و میعادگاه الهی+۲ آیه
- تنهایی و جدایی موسی علیه السلام از بنیاسراییل، در میعادگاه طور+۱ آیه
- تعجیل در وفای به وعده، موجب جلب رضایت خدا+۲ آیه