سوره طه، آیه ۹۳ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۸
معنی کلمات و عبارات
«أَلاّ تَتَّبِعَنِی؟»: این که از من پیروی نکنی؟ اشاره به این است که موسی به هارون گفته بود که پس از رفتن موسی، او جانشین وی شود و به اصلاح بپردازد (نگا: اعراف / .
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - پیامبران و جانشینانشان، مسؤول جلوگیرى از انحراف و گمراه شدن مردم در حد توان هستند. «ما منعک إذ رأیتهم ضلّوا . ألاّتتّبعن »
مراد از تبعیت هارون از موسى(ع) - که «ما منعک... ألاّتتّبعن» گویاى آن است - این است که هارون مى بایست در غیاب موسى مانند او عمل مى کرد و با انحراف مردم برخورد شدید مى نمود و یا این که باید رهنمودها و سفارش هاى موسى(ع) (اصلح و لاتتّبع سبیل المفسدین، اعراف/ ۱۴۲) را، به کار مى بست برخى گفته اند: مراد این است که هارون مى بایست با مؤمنان باقى مانده به سوى موسى(ع) حرکت مى کرد.
۲ - هارون در غیاب موسى(ع)، وظیفه رهبرى و هدایت بنى اسرائیل را به عهده داشت. «یهرون ما منعک ... ألاّتتّبعن »
۳ - موسى(ع)، وظایف و مسؤولیت هاى هارون را در زمان غیبت خود، براى وى معین کرده بود. «ما منعک ... ألاّتتّبعن أفعصیت أمرى »
«لا» در «ألاّتتّبعن» براى تأکید نفى مستفاد از «منعک» است و در اصل مراد چنین بوده است: «ما منعک أن تتّبعن». برخى گفته اند: «لا» زاید نیست; بلکه مراد این است که: «ما الذى صدّک و حملک على ألاّتتّبعن»; یعنى، چه چیز تو را بازداشت و بر پیروى نکردن من وادار ساخت (مفردات راغب).
۴ - هارون(ع)، متهم به مخالفت با فرمان هاى موسى(ع) با سکوت و بى تفاوتى در برابر انحراف بنى اسرائیل «ما منعک ... أفعصیت أمرى »
«أفعصیت...» خطاب موسى(ع) به هارون(ع) است. ظاهر آیه چنین دلالت دارد که عصیان هارون از دستورات موسى(ع)، لااقل به عنوان اتهام از جانب موسى(ع) مطرح بوده است.
۵ - بى تفاوتى و سکوت مسؤولان در برابر انحراف و گمراهى مردم، سزاوار توبیخ و بازخواست است. «ما منعک إذ رأیتهم ضلّوا ... أفعصیت أمرى »
۶ - مسؤولان، حتى والاترین مقامات جامعه، باید در محدوده مسؤولیت خود، پاسخ گوى ناهنجارى ها باشند. «ما منعک ... ألاّتتّبعن أفعصیت أمرى »
موسى(ع)، پس از بازگشت از میقات، هارون(ع) را در قبال مسؤولیتش مورد بازخواست و توبیخ قرار داد; و از نحوه برخورد او با گوساله پرستان و علل آن جویا گردد. با توجه به این که هارون(ع) پیامبر بوده و در عین حال مورد بازخواست قرار گرفته است; جایگاه ویژه مسؤولیت پذیران و نیز لزوم پاسخ گو بودن در برابر آن روشن مى شود.
۷ - هارون(ع) در عین دارا بودن مقام نبوت، موظف به پیروى از موسى(ع) و فرمان هاى او بود. «ما منعک ... ألاّتتّبعن أفعصیت أمرى »
«ألاّتتّبعن» خطاب به هارون(ع) و دال براین نکته است که او در عین نبوت، موظف به پیروى از فرمان هاى موسى(ع) بوده است.
۸ - لزوم پیروى از مدیریت و رهبرى واحد در جامعه «ما منعک ... ألاّتتّبعن أفعصیت أمرى »
۹ - واژه «امر» در تکالیف الهى، ظهور در وجوب دارد. «أفعصیت أمرى»
صدق عصیان بر مخالفت «امر»، گویاى برداشت یاد شده است.
تفسیر (۸)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۰–۹۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۰–۹۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۰–۱۱۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۹۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۹۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۹۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۸۷–۹۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۹۲–۹۳
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهمیت اطاعت از رهبراناهمیت پاسخگویی رهبرانتکلیف هارونسرزنش بی تفاوتی رهبرانمحدوده مسؤولیت جانشینان انبیامحدوده مسؤولیت هارونمفهوم صیغه امرممانعت از گمراهی مردماطاعت از موسیرهبری هارونمسؤولیت رهبرانهارون در غیاب موسیاوامر موسیعصیان از موسیاهمیت هدایت مردمهدایت بنی اسرائیلنبوت هارونمقامات هارونعوامل گمراهی بنی اسرائیلمسؤولیت هاروننقش هارونمحدوده مسؤولیت انبیاقصه هارونتاریخ بنی اسرائیلقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۶)
- احتجاج هارون در برابر موسی(علیهما السلام) برای توجیه جلوگیری نکردنش از گوسالهپرستی بنیاسراییل، به ناتوانی خود در برابر انان و ترس از ایجاد اختلاف+۴ آیه
- بیم از اختلاف بنیاسراییل سبب عدم برخورد شدید هارون(علیه السلام) با گوساله پرستان+۱ آیه
- بازخواست موسی(علیه السلام) از هارون(علیه السلام) به تصوّر عدم اطاعت او از دستورهای وی+۱ آیه
- هارون(علیه السلام)، وظیفهدار رهبری و ارشاد بنیاسراییل در غیاب موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- اقدام هارون(علیه السلام) به تبریه خود، از اتّهام کوتاهی در تبعیّت از فرمانهای موسی(علیه السلام) هنگام غیبت وی+۳ آیه
- روا نبودن ایجاد اختلاف میان بنی اسراییل، از دیدگاه هارون(علیه السلام)+۱ آیه
- رها نکردن بنی اسراییل از سوی هارون(علیه السلام) (در پی مشاهده گمراهی و گوساله پرستی انان) و تخلّف وی از فرمان برادرش، مورد سؤال عتاب امیز از سوی موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- رها نکردن هارون(علیه السلام) بنی اسراییل را (در پی مشاهده گمراهی و گوساله پرستی انان) و تخلّف وی از فرمان برادرش، مورد سؤال عتاب امیز موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- هشدار موسی(علیه السلام) به هارون(علیه السلام) از گمراهی بنی اسراییل هنگام تعیین وی به جای خود در میان انان+۳ آیه
- خشم و غضب موسی(علیه السلام) از هارون(علیه السلام) و درگیر شدن با او، به جهت ممانعت نکردن از گوساله پرستی قومش+۴ آیه
- سؤال نکوهش امیز موسی(علیه السلام) از هارون(علیه السلام)درباره تخلّف و عصیان او از فرمانش+۱ آیه
- مجسّمهسازیِ منجر به پرستش غیر خدا، صنعتی حرام+۴ آیه
- هارون علیه السلام، برادر موسی+۷ آیه
- نافرمانی هارون علیه السلام پرسش موسی علیه السلام از وی+۱ آیه
- موسی علیه السلام دارای ولایت بر هارون علیه السلام برادر خود+۳ آیه
- موسی علیه السلام، دارای ولایت بر هارون علیه السلام+۱ آیه