سوره محمد، آیه ۲۲ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۰۹
فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ
اگر (از این دستورها) روی گردان شوید، جز این انتظار میرود که در زمین فساد و قطع پیوند خویشاوندی کنید؟!
معنی کلمات و عبارات
«عَسَیْتُمْ»: کلمهای است که بیانگر انتظار حصول بعد از خود است. یعنی توقع و انتظار جز این را دارید. «فَهَلْ عَسَیْتُمْ إِن تَوَلَّیْتُمْ ...»: (تَوَلَّیْتُمْ) فعل شرط، جواب شرط محذوف و یا (عَسَیْتُمْ) مقدم است، و (أَن تُفْسِدُوا فِیالأرْضِ) خبر (عَسَیْتُمْ) است. بعضی هم مجموع جمله (فَهَلْ عَسَیْتُمْ أَن تُفْسِدُوا فِی الأرْضِ) را جزای شرط میدانند.
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱- ترک جهاد، زمینه محو ارزش ها و به فساد کشیده شدن جامعه «فهل عسیتم إن تولّیتم أن تفسدوا فى الأرض »
برداشت یاد شده با توجه به دو نکته به دست مى آید: ۱- «تولّیتم» به معناى روى گرداندن از جهاد باشد که در آیه قبل مطرح شده است. ۲- تعبیر «عسیتم ...أن تفسدوا فى الأرض» در معنا، جواب «إن تولّیتم» به شمار آید.
۲- جهاد در راه خداوند، تضمین کننده صلاح جامعه و حافظ روابط عاطفى - اجتماعى «فهل عسیتم إن تولّیتم أن تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامکم»
«تولّیتم» به معناى روى گرداندن از جهاد است و مفهوم آیه بر مطلب بالا دلالت دارد.
۳- هشدار خداوند به مؤمنان روى گردان از جهاد، نسبت به سقوط در دام فساد و بریدن از خویشاوندان «فهل عسیتم إن تولّیتم أن تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامکم»
برداشت بالا بنابر این نکته است که مخاطب «إن تولّیتم»، بیماردلانى باشند که در برابر فرمان جهاد سستى کرده و خداوند با تذکر و هشدار، آنان را به تسلیم در برابر فرمان هاى خویش دعوت کرده است.
۴- ترک رهنمودها و قوانین الهى، زمینه تبدیل شدن انسان به عنصرى فسادگر و بى عاطفه و نه صرفاً بى ایمان «فهل عسیتم إن تولّیتم أن تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامکم»
با توجه به متعدى آمدن واژه «تفسدوا»، استفاده مى شود که روى گردانى از جهاد و سایر تکالیف دینى، صرفاً موجب فاسد شدن خود فرد نمى شود; بلکه او در نتیجه فساد شخصى، ناگزیر فسادگر نیز مى گردد. جمله «تقطّعوا أرحامکم» بر بى عاطفه شدن متخلفان جهاد دلالت دارد.
۵- گناه ترک واجبات از سوى فرد، داراى پیامدهاى ناگوار اجتماعى «فهل عسیتم إن تولّیتم أن تفسدوا فى الأرض »
واژه «فى الأرض»، مى رساند که فسادِ روى گردانان از دین و تکالیف الهى، محدود و منحصر در قلمرو وجود خودشان نیست; بلکه همچون بیمارى مسرى در بستر جامعه شیوع مى یابد.
۶- جهاد، در نگاه بیماردلانِ سست ایمان، عامل فساد، فتنه و برادرکشى * «الذین فى قلوبهم مرض ... إن تولّیتم أن تفسدوا فى الأرض »
برداشت بالا بدان اختمال است که مجموع آیه، پاسخى به بهانه جویى ها و دستاویزهاى منافقان و عناصر سست ایمان باشد; زیرا از این پاسخ، استفاده مى شود که بیماردلان براى توجیه فرار خویش از جهاد، آن را مایه فساد و برادرکشى مى شمردند; ولى خداوند به ایشان یادآور شده که مفسد و برادرکش واقعى شمایید که به دنیا چسبیده و براى حفظ دنیایتان هر کارى خواهید کرد.
۷- اخبار خداوند از فسادگرى و خویشاوندکشىِ عناصر سست ایمان منافق، درصورت رسیدن به حکومت «فهل عسیتم إن تولّیتم أن تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامکم»
برداشت بالا بنابر این نکته است که «تولّیتم» از ماده «ولایت» و به معناى بر عهده گرفتن حاکمیت باشد و مخاطب آن بیماردلانى باشند که به دلیل سست ایمانى به هنگام فرمان جهاد، به وحشت افتاده و از آن طفره مى روند.
۸- لزوم برخوردارى حاکمان و متولیان جامعه، از ایمان راسخ و شجاعت و ایثار «فهل عسیتم إن تولّیتم أن تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامکم»
بنابر این که «تولّیتم» به معناى عهده دارى امور و مخاطب آن بیماردلان ترسو و سست ایمان باشد، از مفهوم آیه به مطلب بالا مى توان ره برد.
۹- قدرت و امکانات در دست انسان هاى ناصالح، ابزار فسادانگیزى و گسستن عواطف انسانى «فهل عسیتم إن تولّیتم أن تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامکم»
بنابراین که «تولّیتم» به معناى عهده دارى امور باشد; در حقیقت آیه شریفه هشدارى به بیماردلان سست ایمان است که اگر روزى، قدرت و حکومت در دستشان قرار گیرد، فسادگرى آنان گسترش یافته و پهنه زمین را آلوده مى سازند.
۱۰- «قطع رحم»، گناهى بزرگ و در ردیف فسادانگیزى در زمین «تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامکم»
از این که «تقطّعوا أرحامکم» در کنار «تفسدوا فى الأرض» قرار گرفته و از میان همه گناهان اختصاص به ذکر یافته است; بزرگى گناه آن استفاده مى شود.
۱۱- گسترش فساد در جامعه، زمینه گسستن عواطف خویشاوندى * «تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامکم»
برداشت بالا بدان احتمال است که تقدم «تفسدوا فى الأرض» بر «تقطّعوا أرحامکم»، اشاره به تقدم معنوى و تأثیر فساد در قطع رحم، داشته باشد.
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار اجتماعی ترک واجباتآثار گسترش فسادابزار افساداهمیت ایثار حاکماناهمیت ایثار رهبریاهمیت ایمان حاکماناهمیت ایمان رهبریاهمیت شجاعت حاکماناهمیت شجاعت رهبریبینش بیماردلانخویشاوندان منافقانزمینه حفظ روابط اجتماعیزمینه حفظ روابط عاطفیزمینه حفظ مصالح جامعهزمینه قتل خویشاوندانزمینه قطع رحمزمینه محو ارزشهاعوامل برادرکشیموارد افسادفی الأرضهشدار به تارکان جهادویژگیهای حکومت منافقانزمینه تضعیف عواطفگناه قطع رحمبینش سست ایمانانحقیقت جهادزمینه قساوت قلبآثار ترک جهادافساد منافقانزمینه فسادعوامل فسادآثار امکانات مادیآثار اجتماعی گناهآثار قدرتآثار جهادآثار عصیانپیشگوییهای قرآنعصیان از خداآسیب شناسی اجتماعیگناهان کبیرههشدارهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۱)
- ترک فریضه جهاد با مال و جان در برابر کافران دینستیز، سبب فساد گسترده در جامعه+۲ آیه
- رویگردانی از جهاد، مایه گسستن روابط خویشاوندی+۱ آیه
- بیماردلی، عامل تخلّف و رویگردانی از جهاد+۱ آیه
- محرومیّت منافقان جهادگریز، از بصیرت و حقشنوی+۲ آیه
- وجوب صله رحم و پیوند و ارتباط با خویشاوندان+۳ آیه
- جواز لعن کردن قاطع رحم+۲ آیه
- جواز لعنت کردن مفسد فی الارض+۲ آیه
- فساد در زمین و قطع رحم، از ویژگیهای حاکمان منافق
- پیشگویی قران، از حاکمیّت منافقان، بر امور امّت اسلام
- حاکمان منافق و مفسد در زمین و قطع کننده رحم، مورد لعن و نفرین خدا+۱ آیه
- جواز لعن و نفرین به حاکمان منافق+۱ آیه
- حاکمان منافق، انسانهایی حق ناپذیر و کوردل+۱ آیه
- قطع رابطه خویشاوندان، از سوی منافقان در صورت رسیدن به قدرت، مورد پیشگویی خداوند
- گسستن پیوند و رابطه خویشاوندی، سبب لعن و نفرین الهی+۲ آیه
- عدم درک حقایق، از اثار قطع رابطه خویشاوندی+۱ آیه
- نکوهش خداوند، از قطع روابط و پیوندهای خویشاوندی+۱ آیه
- نفاق، از عوامل قطع رابطه خویشاوندی
- انتظار کافران و منافقان برای رواج فساد و قطع رحم، مورد پرسش نکوهش امیز خدا
- انتظار
- فساد در زمین، موجب کوردلی و درک نکردن حقایق+۱ آیه
- فسادگری در زمین، موجب لعنت و نفرین الهی+۱ آیه
- حرمت فسادگری در زمین+۶ آیه
- اعراض از دین، زمینه فساد در زمین
- اعراض از قران، مستلزم فساد
- ترک جهاد، زمینه محو ارزشها و به فساد کشیده شدن جامعه+۱ آیه
- حکومت برخی انسانها، زمینه ای برای فسادگری در میان مردم+۲ آیه
- قدرت و امکانات انسانهای ناصالح، ابزار فسادانگیزی انان
- ایجاد فساد، میان خویشاوندان و واداشتن ادمیان به قطع رحم، کاری ناروا و مفسده انگیز+۳ آیه
- هشدار خداوند به مؤمنان رویگردان از جهاد، نسبت به سقوط در دام فساد+۱ آیه
- قطع رحم، یکی از موارد فساد
- صدق و صفای ادمی با خدا، بستری مناسب برای ترک او از فساد+۱ آیه
- فساد، قبیح از نظر عقل+۷ آیه
- قدرت در دست انسانهای ناصالح، ابزار فسادگری
- فسادگری بر روی زمین، زمینه ساز مهر زده شدن بر قلب انسان از سوی خداوند+۱ آیه
- قطع رحم، زمینه ساز مهر زده شدن قلب انسان+۱ آیه
- جواز لعن بر قاطع رحم+۲ آیه
- جواز لعن بر مفسد فیالارض+۲ آیه
- حاکمان فسادگر، مورد لعن الهی+۱ آیه
- فسادگری بر روی زمین، موجب گرفتار شدن به لعن الهی و دوری از رحمت او+۲ آیه
- قطع رحم، درپیدارنده لعن الهی و دوری از رحمت او+۱ آیه
- انتظار کافران برای رواج فساد و قطع رحم، در صورت حاکمیت، مورد پرسش نکوهشی خدا
- هشدار خداوند به مؤمنان، نسبت به بریدن از خویشاوندان و مهرورزی و شفقت به انان
- قطع رحم و رابطه خویشاوندی، ثمره نفاق و بیمار دلی منافقان+۱ آیه
- فساد در زمین و قطع رحم، از ویژگیهای حاکمان منافق
- پیشگویی قران، از حاکمیّت منافقان، بر امور امّت اسلام
- حاکمان منافق و مفسد در زمین و قطع کننده رحم، مورد لعن و نفرین خدا+۱ آیه
- جواز لعن و نفرین به حاکمان منافق+۱ آیه
- حاکمان منافق، انسانهایی حقناپذیر و کوردل+۱ آیه
- به حکومت رسیدن منافقان و سبب روی اوردن انان به رشوهخواری+۱ آیه
- خبر دادن خداوند، از فسادگری عناصر منافق، در صورت رسیدن به حکومت
- خبر دادن خداوند، از فسادگری عناصر منافق، در صورت رسیدن به حکومت
- عجز و ناتوانی منافقان، از شنیدن حقایق الهی، به سان انسانهای کر و کور+۷ آیه
- عجز و ناتوانی منافقان از دیدن حقایق الهی، همانند انسانهای کور+۵ آیه
- حاکمان منافق و مفسد، مورد لعن و نفرین خدا+۲ آیه
- جواز لعن و نفرین منافقان+۸ آیه
- منافقان، مورد لعن و نفرین الهی+۹ آیه
- فسادگری منافقان در زمین، عامل لعن و نفرین خدا بر انان+۲ آیه
- قطع رحم منافقان، سبب گرفتاری انان به لعن الهی+۲ آیه
- محرومیّت منافقان جهادگریز، از بصیرت و حق شنوی+۲ آیه
- قطع رابطه منافقان با خویشاوندان، در صورت به قدرت رسیدن
- منافقان، فاقد عواطف انسانی و خویشاوندی+۱ آیه