آیه ۳۵ سوره محمد

سوره محمد، آیه ۳۵ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۰

فَلاَ تَهِنُوا وَ تَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَ اللَّهُ مَعَكُمْ وَ لَنْ يَتِرَكُمْ أَعْمَالَكُمْ

پس هرگز سست نشوید و (دشمنان را) به صلح (ذلّت‌بار) دعوت نکنید در حالی که شما برترید، و خداوند با شماست و چیزی از (ثواب) اعمالتان را کم نمی‌کند!

معنی کلمات و عبارات
«السَّلْمِ»: صلح. «تَدْعُوا إِلَی السَّلْمِ»: از کافران طلب صلح مکنید و ایشان را به صلح مخوانید. (تَدْعُوا) مجزوم و عطف بر (لاتَهِنُوا) می‌باشد. در اصل چنین است. لا تَهِنُوا وَ لا تَدْعُوا إِلَی السَّلْمِ. «الأعْلَوْنَ»: برتران. چیرگان. «لَن یَتِرَکُمْ»: از شما نمی‌کاهد. از ماده (وتر). این آیه مخالف با آیه سوره انفال نیست که می‌فرماید: وَ إِن جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا. چرا که مراد از آیه سوره محمد، درخواست صلح بی‌هنگام و بیجا از سوی مسلمانان است در زمانی که همه عوامل پیروزی در دست ایشان است، و مراد از آیه سوره انفال درخواست صلح از طرف دشمنان است و صلحی در میان است که منافع مسلمانان را در حال یا در آینده تأمین می‌کند. «وَ أَنتُمُ الأعْلَوْنَ»: در حالی که شما برتر و چیره‌اید، و خدا با شما است و هرگز از اجر و پاداش کارهایتان نمی‌کاهد. یا این که: سستی نکنید تا مجبور شوید دعوت به مصالحه کنید. شما برتر هستید و خدا با شما است و از پاداشهایتان نمی‌کاهد.
نزول

سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱- نهى الهى از سستى در مبارزه با دشمن و تن دادن به سازش «فلاتهنوا و تدعوا إلى السلم» ۲- توجه به نافرجامى خط کفر، مقتضى مصمم بودن مؤمنان در نبرد با کافران بدون هیچ سستى و سازش «فلن یغفر اللّه لهم . فلاتهنوا و تدعوا إلى السلم» «فا» در «فلاتهنوا» ترتّب و تفریع را مى رساند و از ترتّب این آیه بر مفاد آیه قبل، مطلب بالا استفاده مى شود. ۳- سستى در جهاد و نبرد با دشمن، در پى دارنده سازشى خفّت بار * «فلاتهنوا و تدعوا إلى السلم و أنتم الأعلون» تقدم «لاتهنوا» بر «تدعوا إلى السلم» بیانگر این حقیقت است که سستى، پیش زمینه سازش است; سازشى که امت هاى برتر (و أنتم الأعلون) را به ذلّت مى کشاند. ۴- خط ایمان و جبهه مؤمنان، برخوردار از پیروزى قطعى و نهایى «و أنتم الأعلون» «و أنتم الأعلون» ممکن است در مقام تعلیل باشد; به این که چون شما در نهایت پیروزید و به پیروزى نهایى ایمان بر کفر ایمان دارید، پس نباید در مبارزه با کافران، سستى کرده و با سازش بگرایید. ۵- نهى خداوند از فرو هشتن جهاد و مصالحه با دشمن، منوط به برخوردارى سپاه اسلام، از توان و برترى رزمى است. «فلاتهنوا و تدعوا إلى السلم و أنتم الأعلون» «و أنتم الأعلون» حال است و بیان مى دارد که مؤمنان در صورتى موظف به ادامه جنگ و تن ندادن به سازش و تسلیم هستند که در جبهه نبرد، قدرت برتر را دارا بوده و قادر به ادامه جنگ مى باشند. ۶- جواز صلح با دشمن، در صورت توان نداشتن سپاه اسلام براى مقاومت و ادامه جنگ «فلاتهنوا و تدعوا إلى السلم و أنتم الأعلون» در صورتى که «و أنتم الأعلون» بیانگر مورد نهى باشد; از مفهوم آیه شریفه مطلب بالا استفاده مى شود; یعنى، در صورت برترى قواى سپاه اسلام، صلح با دشمن جایز نیست. اما در غیر این صورت که عملاً انتظار پیروزى نمى رود، صلح بى مانع است. ۷- همراهى امدادهاى الهى با مؤمنان مجاهد، مایه پیروزى و برترى آنان «و أنتم الأعلون و اللّه معکم» تذکر به همراهى خداوند با مؤمنان، در پى تشویق آنان به ادامه جنگ و یادآورى برترى و پیروزى آنان، مطلب بالا را مى رساند. ۸- خداوند، همراه با مؤمنان و تدارک کننده پاداش اعمال آنان، بى کموکاست «و اللّه معکم و لن یترکم أعملکم» «وتر» (مصدر «یتر») به معناى کاستن و کم کردن است. ۹- نظارت دقیق خداوند بر تلاش مجاهدان، تضمین کننده پاداش کامل آنان «و اللّه معکم و لن یترکم أعملکم» از ارتباط «واللّه معکم» با «لن یترکم» استفاده مى شود: چون خداوند همه جا با شما است و تلاش مجدانه شما را مى بیند، هرگز در پاداشتان کاستى رخ نخواهد داد. ۱۰- اعطاى پاداش کامل به مؤمنان جهادگر، نمودى از امداد و عدل الهى درباره ایشان «و لن یترکم أعملکم» ۱۱- توجه مؤمنان به ضایع نشدن مجاهدت ها و اعمالشان نزد خداوند، مایه استوارى آنان بر طریق جهاد «فلاتهنوا ... و اللّه معکم و لن یترکم أعملکم» از تذکر خداوند، به مؤمنان (لن یترکم أعمالکم) پس از نهى «لاتهنوا و ...»، دانسته مى شود که توجه به ضایع نشدن اعمال، پشتوانه جهاد و استقامت در راه خدا است. ۱۲- خداوند، خواهان برترى و قدرت اسلام و مؤمنان و پیراستگى آنان از ضعف و زبونى «فلاتهنوا و تدعوا إلى السلم و أنتم الأعلون» نهى «لاتهنوا و تدعوا إلى السلم»، نشانگر معناى بالا است. به علاوه در صورتى که «أنتم الأعلون» تذکر به برترى و شرافت مؤمنان داشته باشد، در حقیقت این پیام را به امت اسلامى منتقل مى کند که: «شما باید پاسدار شرافت و ارجمندى خود باشید».
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۰)
  • اشتی با دشمنان مورد نهی خداوند
  • مؤمنان، موظّف به استواری در برابر دشمنان، هنگام پیکار با انان+۳ آیه
  • ترغیب اهل ایمان به استواری در برابر دشمنان بیانگر اهمّیّت ان+۵ آیه
  • خداوند، مددرسان به مجاهدان در راه خود+۲ آیه
  • پیروزی بر دشمن، از اثار امدادهای الهی
  • جهاد در راه خدا، دارای پاداشی تضمین شده
  • جهاد در راه خدا، موجب برخورداری از ثواب الهی+۳ آیه
  • سستی و ضعف، مانع پیروزی بر کفار+۵ آیه
  • نهی خداوند از اشتی با دشمنان، در صورت داشتن توان برتر
  • نهی مؤمنان از اظهار ضعف، در مقابل جبهه کفر
  • حرمت پیشنهاد صلح از سوی مسلمانان، در صورت داشتن قدرت و توان برتر در برابر دشمن
  • لزوم استقامت، در پیکار و جهاد با دشمنان+۱۱ آیه
  • اظهار ضعف در مقابل جبهه کفر در میدان جهاد، حرام و مورد نهی خداوند+۱ آیه
  • حرمت پیشنهاد صلح از سوی مسلمانان، در صورت داشتن قدرت و توان برتر، در برابر کافران+۱ آیه
  • حرمت پیشنهاد صلح خفّت بار، از سوی مسلمانان
  • مصالحه و اشتی با دشمنان دین، در صورت برخورداری از توان برتر، مورد نهی الهی
  • سستی و ضعف، عامل شکست+۴ آیه
  • عدم جواز صلح با دشمن، در صورت توان سپاه اسلام برای مقاومت و ادامه جنگ
  • پیشنهاد صلح از سوی مسلمانان به دشمن، مشروط به نداشتن توان برای ادامه جنگ
  • ضعف و سستی مسلمانان، مانع پیروزی بر کفّار+۵ آیه
  • ضعف و سستی برخی مسلمانان صدر اسلام، هنگام شرکت در جهاد+۱ آیه
  • نظارت دقیق خداوند بر تلاش مجاهدان، تضمین کننده پاداش کامل ان
  • برتری قدرت مؤمنان، نسبت به قدرت کافران+۱ آیه
  • عدم جواز دعوت به صلح با کافران، از سوی مؤمنان، در صورت برخورداری از قدرت
  • لزوم پرهیز از پیشنهاد معاهده صلح، در صورت برتری سپاه اسلام
  • برتری قدرت مؤمنان، نسبت به قدرت کافران+۱ آیه
  • جایز نبودن مصالحه با کافران، در صورت قدرت داشتن مؤمنان
  • مؤمنان، موظّف به پرهیز از اظهار ضعف و سستی، در مقابل کافران+۲ آیه
  • برتری اهل ایمان، بر کفر پیشگان+۱ آیه
  • وجوب استقامت، در پیکار و جهاد با دشمنان+۱۱ آیه
واژه‌ها