سوره محمد، آیه ۳۵ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۰
فَلاَ تَهِنُوا وَ تَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَ اللَّهُ مَعَكُمْ وَ لَنْ يَتِرَكُمْ أَعْمَالَكُمْ
پس هرگز سست نشوید و (دشمنان را) به صلح (ذلّتبار) دعوت نکنید در حالی که شما برترید، و خداوند با شماست و چیزی از (ثواب) اعمالتان را کم نمیکند!
معنی کلمات و عبارات
«السَّلْمِ»: صلح. «تَدْعُوا إِلَی السَّلْمِ»: از کافران طلب صلح مکنید و ایشان را به صلح مخوانید. (تَدْعُوا) مجزوم و عطف بر (لاتَهِنُوا) میباشد. در اصل چنین است. لا تَهِنُوا وَ لا تَدْعُوا إِلَی السَّلْمِ. «الأعْلَوْنَ»: برتران. چیرگان. «لَن یَتِرَکُمْ»: از شما نمیکاهد. از ماده (وتر). این آیه مخالف با آیه سوره انفال نیست که میفرماید: وَ إِن جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا. چرا که مراد از آیه سوره محمد، درخواست صلح بیهنگام و بیجا از سوی مسلمانان است در زمانی که همه عوامل پیروزی در دست ایشان است، و مراد از آیه سوره انفال درخواست صلح از طرف دشمنان است و صلحی در میان است که منافع مسلمانان را در حال یا در آینده تأمین میکند. «وَ أَنتُمُ الأعْلَوْنَ»: در حالی که شما برتر و چیرهاید، و خدا با شما است و هرگز از اجر و پاداش کارهایتان نمیکاهد. یا این که: سستی نکنید تا مجبور شوید دعوت به مصالحه کنید. شما برتر هستید و خدا با شما است و از پاداشهایتان نمیکاهد.
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱- نهى الهى از سستى در مبارزه با دشمن و تن دادن به سازش «فلاتهنوا و تدعوا إلى السلم»
۲- توجه به نافرجامى خط کفر، مقتضى مصمم بودن مؤمنان در نبرد با کافران بدون هیچ سستى و سازش «فلن یغفر اللّه لهم . فلاتهنوا و تدعوا إلى السلم»
«فا» در «فلاتهنوا» ترتّب و تفریع را مى رساند و از ترتّب این آیه بر مفاد آیه قبل، مطلب بالا استفاده مى شود.
۳- سستى در جهاد و نبرد با دشمن، در پى دارنده سازشى خفّت بار * «فلاتهنوا و تدعوا إلى السلم و أنتم الأعلون»
تقدم «لاتهنوا» بر «تدعوا إلى السلم» بیانگر این حقیقت است که سستى، پیش زمینه سازش است; سازشى که امت هاى برتر (و أنتم الأعلون) را به ذلّت مى کشاند.
۴- خط ایمان و جبهه مؤمنان، برخوردار از پیروزى قطعى و نهایى «و أنتم الأعلون»
«و أنتم الأعلون» ممکن است در مقام تعلیل باشد; به این که چون شما در نهایت پیروزید و به پیروزى نهایى ایمان بر کفر ایمان دارید، پس نباید در مبارزه با کافران، سستى کرده و با سازش بگرایید.
۵- نهى خداوند از فرو هشتن جهاد و مصالحه با دشمن، منوط به برخوردارى سپاه اسلام، از توان و برترى رزمى است. «فلاتهنوا و تدعوا إلى السلم و أنتم الأعلون»
«و أنتم الأعلون» حال است و بیان مى دارد که مؤمنان در صورتى موظف به ادامه جنگ و تن ندادن به سازش و تسلیم هستند که در جبهه نبرد، قدرت برتر را دارا بوده و قادر به ادامه جنگ مى باشند.
۶- جواز صلح با دشمن، در صورت توان نداشتن سپاه اسلام براى مقاومت و ادامه جنگ «فلاتهنوا و تدعوا إلى السلم و أنتم الأعلون»
در صورتى که «و أنتم الأعلون» بیانگر مورد نهى باشد; از مفهوم آیه شریفه مطلب بالا استفاده مى شود; یعنى، در صورت برترى قواى سپاه اسلام، صلح با دشمن جایز نیست. اما در غیر این صورت که عملاً انتظار پیروزى نمى رود، صلح بى مانع است.
۷- همراهى امدادهاى الهى با مؤمنان مجاهد، مایه پیروزى و برترى آنان «و أنتم الأعلون و اللّه معکم»
تذکر به همراهى خداوند با مؤمنان، در پى تشویق آنان به ادامه جنگ و یادآورى برترى و پیروزى آنان، مطلب بالا را مى رساند.
۸- خداوند، همراه با مؤمنان و تدارک کننده پاداش اعمال آنان، بى کموکاست «و اللّه معکم و لن یترکم أعملکم»
«وتر» (مصدر «یتر») به معناى کاستن و کم کردن است.
۹- نظارت دقیق خداوند بر تلاش مجاهدان، تضمین کننده پاداش کامل آنان «و اللّه معکم و لن یترکم أعملکم»
از ارتباط «واللّه معکم» با «لن یترکم» استفاده مى شود: چون خداوند همه جا با شما است و تلاش مجدانه شما را مى بیند، هرگز در پاداشتان کاستى رخ نخواهد داد.
۱۰- اعطاى پاداش کامل به مؤمنان جهادگر، نمودى از امداد و عدل الهى درباره ایشان «و لن یترکم أعملکم»
۱۱- توجه مؤمنان به ضایع نشدن مجاهدت ها و اعمالشان نزد خداوند، مایه استوارى آنان بر طریق جهاد «فلاتهنوا ... و اللّه معکم و لن یترکم أعملکم»
از تذکر خداوند، به مؤمنان (لن یترکم أعمالکم) پس از نهى «لاتهنوا و ...»، دانسته مى شود که توجه به ضایع نشدن اعمال، پشتوانه جهاد و استقامت در راه خدا است.
۱۲- خداوند، خواهان برترى و قدرت اسلام و مؤمنان و پیراستگى آنان از ضعف و زبونى «فلاتهنوا و تدعوا إلى السلم و أنتم الأعلون»
نهى «لاتهنوا و تدعوا إلى السلم»، نشانگر معناى بالا است. به علاوه در صورتى که «أنتم الأعلون» تذکر به برترى و شرافت مؤمنان داشته باشد، در حقیقت این پیام را به امت اسلامى منتقل مى کند که: «شما باید پاسدار شرافت و ارجمندى خود باشید».
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار ذکر تضمین پاداشآثار ضعف مسلمانانآثار قدرت مسلمانانآثار نظارت خدااهمیت برتری اسلاماهمیت برتری مؤمنانتضمین پاداش مجاهدانجبران پاداش مؤمنانزمینه استقامت در جهادزمینه ترک سازشزمینه سازشزمینه مبارزه با کافراننهی از سازشپاداش کامل مجاهداناحکام صلحنهی از سستی در مبارزهمعیت خداآثار سستی در جهادنشانه های امدادهای خداآثار ذکر فرجام کافرانزمینه ذلتمنشأ پیروزی مؤمنانشرایط صلحنشانه های عدالت خداآسیب شناسی جهادشرایط جهادحتمیت پیروزی مؤمنانناظران عملامداد به مؤمنانآثار امدادهای خدانواهی خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۰)
- اشتی با دشمنان مورد نهی خداوند
- مؤمنان، موظّف به استواری در برابر دشمنان، هنگام پیکار با انان+۳ آیه
- ترغیب اهل ایمان به استواری در برابر دشمنان بیانگر اهمّیّت ان+۵ آیه
- خداوند، مددرسان به مجاهدان در راه خود+۲ آیه
- پیروزی بر دشمن، از اثار امدادهای الهی
- جهاد در راه خدا، دارای پاداشی تضمین شده
- جهاد در راه خدا، موجب برخورداری از ثواب الهی+۳ آیه
- سستی و ضعف، مانع پیروزی بر کفار+۵ آیه
- نهی خداوند از اشتی با دشمنان، در صورت داشتن توان برتر
- نهی مؤمنان از اظهار ضعف، در مقابل جبهه کفر
- حرمت پیشنهاد صلح از سوی مسلمانان، در صورت داشتن قدرت و توان برتر در برابر دشمن
- لزوم استقامت، در پیکار و جهاد با دشمنان+۱۱ آیه
- اظهار ضعف در مقابل جبهه کفر در میدان جهاد، حرام و مورد نهی خداوند+۱ آیه
- حرمت پیشنهاد صلح از سوی مسلمانان، در صورت داشتن قدرت و توان برتر، در برابر کافران+۱ آیه
- حرمت پیشنهاد صلح خفّت بار، از سوی مسلمانان
- مصالحه و اشتی با دشمنان دین، در صورت برخورداری از توان برتر، مورد نهی الهی
- سستی و ضعف، عامل شکست+۴ آیه
- عدم جواز صلح با دشمن، در صورت توان سپاه اسلام برای مقاومت و ادامه جنگ
- پیشنهاد صلح از سوی مسلمانان به دشمن، مشروط به نداشتن توان برای ادامه جنگ
- ضعف و سستی مسلمانان، مانع پیروزی بر کفّار+۵ آیه
- ضعف و سستی برخی مسلمانان صدر اسلام، هنگام شرکت در جهاد+۱ آیه
- نظارت دقیق خداوند بر تلاش مجاهدان، تضمین کننده پاداش کامل ان
- برتری قدرت مؤمنان، نسبت به قدرت کافران+۱ آیه
- عدم جواز دعوت به صلح با کافران، از سوی مؤمنان، در صورت برخورداری از قدرت
- لزوم پرهیز از پیشنهاد معاهده صلح، در صورت برتری سپاه اسلام
- برتری قدرت مؤمنان، نسبت به قدرت کافران+۱ آیه
- جایز نبودن مصالحه با کافران، در صورت قدرت داشتن مؤمنان
- مؤمنان، موظّف به پرهیز از اظهار ضعف و سستی، در مقابل کافران+۲ آیه
- برتری اهل ایمان، بر کفر پیشگان+۱ آیه
- وجوب استقامت، در پیکار و جهاد با دشمنان+۱۱ آیه