آیه ۳۹ سوره یس

سوره یس، آیه ۳۹ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۴۲

وَ الْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتَّى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ

و برای ماه منزلگاه‌هایی قرار دادیم، (و هنگامی که این منازل را طی کرد) سرانجام بصورت «شاخه کهنه قوسی شکل و زرد رنگ خرما» در می‌آید.

معنی کلمات و عبارات
«مَنَازِلَ»: ماه در فاصله گردش به دور زمین، و گردش زمین به دور خورشید، از کنار مجموعه‌هائی از ستارگان می‌گذرد که منزلگاههای ماه نامیده می‌شود. «عَادَ»: درمی‌آید. این فعل به معنی (صَارَ) است، برمی‌گردد. «الْعُرْجُونِ»: پایه خوشه خرما که پس از چیدن خوشه بر درخت می‌ماند و زرد رنگ و قوسی شکل است. «عَادَ کَالْعُرْجُونِ ...»: به شکل عرجون در می‌آید. دوباره همچون عرجون برمی‌گردد. مراد هلال آخر ماه است که در جانب مشرِق نزدیک صبحگاهان ظاهر می‌شود، خمیده و پژمرده و زردرنگ و نوکهای آن رو به پائین. هلال در ربع اوّل و ربع آخر ماه به همین شکل است.
نزول
نکات آیه
۱ - ماه، سیاره اى که به سمت و سوى منزل هاى معین در حال حرکت است. «و القمر قدّرنه منازل» ۲ - حرکت ماه به سمت و سوى منزل هاى خود، به تقدیر و تدبیر خدا است. «و القمر قدّرنه منازل» ۳ - ماه، پس از طى منزل هاى خود در ۲۸ روز، مانند شاخه خشکیده خرما مى شود. «و القمر قدّرنه منازل حتّى عاد کالعرجون القدیم» «عرجون» (از ماده «عرجن») به معناى شاخه خوشه خرما است که از درخت جدا شده باشد و پس از چندى زرد گشته و به شکل هلال درآمده باشد. گفتنى است صفت «قدیم» اشاره به پژمردگى و کهنگى آن شاخه دارد. ۴ - ماه در شب اول هر ماه قمرى، به شکل هلال رؤیت مى شود. «و القمر قدّرنه منازل حتّى عاد کالعرجون القدیم» برداشت یاد شده مبتنى بر این نکته است که مقصود از «عاد کالعرجون القدیم» بازگشت ماه (پس از طى منازل خود در مدت ۲۸ روز و نیز در دو روز در محاق بودنش) و ظاهر شدن آن در شب اول هر ماه باشد که به صورت هلال رؤیت مى گردد.
تفسیر (۷)
روایات و احادیث

۵ - «دخل ابن أبى سعید المکارى على الرضا(ع) ... فقال: رجل قال عند موته: کلّ مملوک لى قدیم فهو حرّ لوجه اللّه فقال(ع): ...إنّ اللّه - تبارک و تعالى - یقول فى کتابه «حتّى عاد کالعرجون القدیم» فما کان من ممالیکه أتى له ستة أشهر فهو قدیم حرّ...; [منبع: عیون أخبارالرضا، ج ۱، ص ۳۰۸، ب ۲۸، ح ۷۱; بحارالأنوار، ج ۴۹، ص ۸۱، ح ۱.] ابن أبى سعیدمکارى مى گوید: بر امام رضا(ع) وارد شدم ...و گفتم: شخصى به هنگام مرگ خود مى گوید: تمام بندگان قدیم من در راه خدا آزادند. امام فرمود: ... خداوند - تبارک و تعالى - در کتاب خود مى فرماید: «حتّى عاد کالعرجون القدیم». پس هر کدام از بندگان او که شش ماه از مملوک بودنش گذشته باشد، قدیم و آزاد است...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۸)
  • گردش دایم ماه در مداری مشخّص، نشانه خدا+۸ آیه
  • دیده شدن ماه در حالتهای گوناگون، از ایات الهی
  • نظاممند بودن حرکت خورشید و ماه و حرکت ان در مدارهای خود، دلیلی بر توحید ربوبی+۸ آیه
  • هلال شب اول ماه، مانند شاخه کهنه نخل خشکیده
  • هلال شب ماه، مانند شاخه کهنه نخل خشکیده
  • گردش ماه، وسیلهای مطمین برای محاسبه و اندازهگیری زمان+۴ آیه
  • تشبیه ماه، پس از طی منزلهای خود در بیست و هشت روز، به شاخه خشکیده خرما
  • تشبیه ماه، پس از طی منازل، به بند شاخه خشک خوشه خرما
  • نظم و حساب در حرکت خورشید، ماه و جهان، براساس علم و اگاهی خدا+۴ آیه
  • حرکتِ شتابان و دقیق ماه، در مدار و فلک خود+۴ آیه
  • حرکت منظّم و دقیق ماه، در مدار خود، از ایات خدا+۳ آیه
  • برخورد نکردن ماه و خورشید با یکدیگر، در حرکت فلکی خود+۲ آیه
  • حرکت قانونمند خورشید، بر اساس اندازه تقدیر خداوند+۶ آیه
  • حرکت قانونمند ماه، بر اساس حساب تعیین شده و تقدیر الهی+۸ آیه
  • تشبیه ماه به شاخه خشکیده خرما، پس از طی منزلهای خود
  • ماه، دارای منزلگاههای معیّن، در مسیر حرکت خود+۱ آیه
  • حرکت ماه به سمت و سوی منازل خود، به تقدیر و تدبیر خداوند+۱ آیه
  • ماه، دارای نظم خاص در حرکت و گردش خود+۶ آیه
واژه‌ها